سوء تغذیه یک اصطلاح کلی و به معنیِ دریافت کم یا بیش ازاندازه ی مواد غذاییه و می تونه به دلیل پایین بودن کالری یا پروتئین دریافتی واسه رشد و سلامت سلولا یا ناتوانی بدن واسه استفاده از غذای مصرفی باشه. از طرف دیگه، دریافت کالری زیاد و هم دریافت نامتعادل بعضی مواد مغذی می تونه باعث مشکلات تغذیه ای شه. طبق اعلام سازمان جهانی بهداشت، سوء تغذیه مهم ترین عامل تهدیدکننده ی سلامت عمومی در جهانه.

 

سوء تغذیه چیه؟

سوء تغذیه می تونه به دلیل دریافت کم مواد غذایی یا نبود برابری گروه های مختلف مواد غذایی در رژیم غذایی فرد باشه. حتی ممکنه افراد چاقی که بیشتر از نیازشون کالری دریافت می کنن هم دچار سوء تغذیه شن.

رژیم غذایی نامناسب موجب کمبود بعضی ویتامینا و مواد معدنی می شه. مثلا مریضی اسکوروی نتیجه کمبود ویتامین سیه. این مریضی شایع نیس، ولی معمولا در افراد سن بالا، افراد الکلی یا کسائی که در رژیم غذایی شون میوه و سبزیجات تازه وجود نداره، بروز می کنه. نوزادان یا کودکانی که به دلایل اقتصادی یا اجتماعی رژیم غذایی نامناسبی دارن، با استعداد دچار شدن به این مریضی هستن.

طبق اعلام سرویس سلامت همگانی بریتانیا، نزدیک به ۳ میلیون نفر در بریتانیا دچار سوء تغذیه هستن.

طبق اعلام فائو (سازمان خواروبار و کشاورزی ملل متحد) تعداد مبتلایان به سوء تغذیه در سال ۲۰۰۷ نزدیک به ۹۲۳ میلیون نفر در سطح جهان بود. که این عدد نسبت به بازه ی زمانی سالای ۱۹۹۰ تا ۱۹۹۲ میلادی یک رشد ۸۰ میلیونی رو نشون می داد.

سازمانی جهانی بهداشت اعلام کرده سوء تغذیه مهم ترین عامل مرگ ومیر کودکان در سطح جهانه. الان سوء تغذیه عامل ۴۵٪ از کل موارد مرگ ومیر کودکان در سرتاسر جهانه.

سوء تغذیه می تونه موجب زیاد بعضی مریضیا مثل سرخک، سینه پهلو و اسهال شه. البته سوء تغذیه بیشتر از اونکه باعث زیاد مریضیا شه، در دچار شدن به اونا مؤثره.

در سطح جهان گروه های زیر بیشتر از بقیه در خطر سوء تغذیه قرار دارن:

  • افراد سن بالا، به ویژه اونایی که بستری شدن یا به مدت طولانی تحت مراقبتای پزشکی بودن؛
  • افرادی که از نگاه اجتماعی منزوی ان؛
  • افراد کم درآمد و فقیر؛
  • افرادی که به مشکلات خوردن طولانی مثل پرخوری عصبی گرفتار هستن؛
  • افرادی که به یک مریضی جدی گرفتار شده بودن و در حال بهبودند.

علائم سوء تغذیه

سِمپتوم یا نشونه های مریضی چیزایی هستن که مریض احساس شون می کنه و اونا رو گزارش می ده، ولی علائم مریضی چیزایی هستن که بقیه (مثل دکتر) تشخیص شون میدن. مثلا درد یک سمپتوم یا نشونه حساب می شه، درحالی که جوش یک علامته.

علائم و نشونه های سوء تغذیه عبارتند از:

  • از دست دادن بافت چربی؛
  • مشکلات تنفسی و افزایش مشکلای تنفسی؛
  • افسردگی؛
  • افزایش خطر مشکلات به دلیل عمل جراحی؛
  • افزایش خطر هیپوترمی یا کاهش غیرطبیعی دمای بدن؛
  • کاهش تعداد بعضی از شکلای مختلف گلبولای سفید، تضعیف دستگاه ایمنی و افزایش خطر عفونتا؛
  • افزایش خطر سرماخوردگی؛
  • طولانی ترشدن زمان بهبود زخما؛
  • طولانی ترشدن زمان بهبود عفونتا؛
  • کاهش میل جنسی؛
  • مشکلات باروری؛
  • کاهش توده عضلانی؛
  • کاهش توده بافتا؛
  • خستگی و بی تفاوتی؛
  • بدرفتاری.

نشونه ها و علائم سوء تغذیه در موارد شدیدتر عبارتند از:

  • نازکی، کاهش انعطاف پذیری، رنگ پریدگی، سردی و خشکی پوست؛
  • کاهش چربی صورت و درنتیجه فرورفتگی گونه ها و چشما؛
  • خشکی، کم پشت شدن و افزایش ریزش مو؛
  • بعضی وقتا سوء تغذیه طولانی ممکنه موجب بُهت شه. (بُهت حالتی در مرز هُشیاری و بی هوشیه که با نبود فعالیت روانی رو و کاهش توانایی در جواب به محرکا همراهه)؛
  • اگه کمبود کالری دریافتی ادامه یابد، می تونه موجب مشکلای قلبی، کبدی و تنفسی شه؛
  • نبود دریافت کالری می تونه در مدت ۸ تا ۱۲ هفته موجب مرگ فرد شه.

رشد فکری و رفتاری در کودکانی که خیلی در خطر سوء تغذیه قرار دارن، آهسته تره. این می تونه موجب معلولیتای ذهنی کودک شه. سوء تغذیه در زمان کودکی ممکنه حتی در صورت درمون هم مشکلات دائمی ذهنی و گوارشی بر جای بزاره.

کودکی-نام-تصویر

معمولا بزرگسالانی که سوء تغذیه شون در بزرگسالی شروع شده، پس از درمون به طور کامل بهبود پیدا می کنن.

علل سوء تغذیه

سوء تغذیه یا کمبود مواد مغذی، مشکلاتی رو واسه سلامتی فرد ایجاد می کنه. ممکنه سوء تغذیه به دلیل بعضی مریضیا باشه. در بیشتر کشورهای در حال پیشرفت که سوء تغذیه شایعه، دردسترس نبودن غذای کافی، عامل اصلی سوء تغذیهه.

علل سوء تغذیه در کشورهای پولدار و صنعتی عبارتند از:

پول-نام-تصویر

۱. رژیم غذایی نامناسب

اگه کسی غذای کافی مصرف نکنه یا غذایی که مصرف می کنه مواد مغذی موردنیاز بدنش رو تأمین نکنه، دچار سوء تغذیه میشه. رژیم غذایی نامناسب علل مختلفی داره؛ مثلا اگه فرد در اثر مریضی دچار دیسفاژی (سختی در بلع) شه یا در حال بهبود از مریضی باشه، ممکنه نتونه مواد مغذی موردنیازش رو دریافت کنه.

مطلب مشابه :  تفاوت دلبستگی با وابستگی در چیست؟

۲. نبود سلامت روانی

عادات تغذیه ایِ بعضی افرادی که به مریضیای روانی مثل افسردگی گرفتار می شن، تغییر می کنه و موجب سوء تغذیه می شه. افرادی که به پرخوری عصبی گرفتار هستن هم ممکنه دچار سوء تغذیه شن چون غذا رو به اندازه کافی نمی جوند.

۳. مشکلات حرکتی

ناتوانی حرکتی افراد یک دلیل دیگر واسه سوء تغذیهه. افرادی که دچار مشکلات حرکتی هستن، نمی تونن واسه خرید غذا از منزل خارج شن یا توانایی آماده سازی غذا رو ندارن.

۴. مشکلات گوارشی و مریضیای معده

شاید بعضی به اندازه کافی غذا مصرف کنن، ولی بدن شون نتونه مواد مغذی موردنیاز رو جذب کنه. بیماران گرفتار به مریضی کرون (یکی از مریضیای التهابی روده) و کولیت زخمی نمونه ای از این افراد هستن. ممکنه بعضی بیماران مجبور شن ایلئوستومی بکننن و بخشی از روده ی باریک شون رو بردارن.

مریضی سلیاک یک مشکل ژنتیکیه که باعث می شه فرد تحمل گلوتن رو نداشته باشه. بیماران گرفتار به سلیاک بیشتر از بقیه در خطر آسیبای وارده به دیواره ی روده هستن. نتیجه این کاهش جذب غذاست.

کسائی که واسه یه مدت دچار اسهال و استفراغ می شن هم مواد مغذی بیشتری از دست میدن و در خطر خطر سوء تغذیه قرار می گیرن.

۵. اعتیاد به نوشیدنیای الکلی

الکلسیم یا اعتیاد به نوشیدنیای الکلی در درازمدت، یه جور مریضی طولانی حساب می شه. احتمال نا آرومی معده و آسیبای وارد بر لوزالمعده در این افراد بیشتره. الکلیسم توانایی بدن واسه هضم غذا، جذب بعضی ویتامینا و تولید هورمونای تنظیم کننده ی سوخت وساز رو کم می کنه. الکل کالری داره و باعث می شه فرد احساس گرسنگی نکنه و درنتیجه غذای مناسب و مقدار کافی مواد مغذی رو دریافت نمی کنه.

علل سوء تغذیه در کشورهای فقیرتر

۱. کمبود غذا

در کشورهای در حال پیشرفت و فقیرتر، کمبود غذا نقش مهمی در سوء تغذیه بازی می کنه. این سوء تغذیه بیشتر به دلیل ضعف تکنولوژیایی مثل کودهای نیتروژن، آفت کشا و آبیاری واسه افزایش راندمان در کشاورزی مدرنه. کمبود غذا یکی از عوامل مهم سوء تغذیه در خیلی از نقاط جهانه.

۲. قیمت و پخش مواد غذایی

طبق اعلام فائو نزدیک به ۸۰ درصد کودکانی که به سوء تغذیه دچارند در کشورهای در حال پیشرفت ای زندگی می کنن که تولید مازاد غذا دارن. بعضی از اقتصاددانان پیشرو میگن قیمت بالای غذا و اشکالاتی در سیستم پخش، نقش مهمی در کمبود غذا داره.

۳. نبود تغذیه نوزاد با شیر مادر

کارشناسان میگن کاهش تغذیه با شیر مادر به ویژه در کشورهای در حال پیشرفت موجب سوء تغذیه در نوزادان و کودکان میشه. در بعضی نقاط دنیا هنوز مادران بر این باورند که تغذیه کودک با شیر خشک، بهتر از تغذیه با شیر مادره.

دلیل دیگر نبود تغذیه با شیر مادر در بعضی کشورهای در حال پیشرفت اینه که مادران نحوه ی درست شیر دادن به نوزادان رو نمی دونن و در زمان تغذیه ی نوزاد، احساس درد و ناراحتی می کنن.

تشخیص سوء تغذیه

تشخیص سریع سوء تغذیه کلید جلوگیری از بروز مشکلات اینه. راه های مختلفی واسه تشخیص بزرگسالان گرفتار به سوء تغذیه، در خطر سوء تغذیه یا چاقی هست. انجمن تغذیه ی اِنتِرال و پارِنتِرال بریتانیا ابزاری سریع رو واسه تشخیص کسائی که در خطر سوء تغذیه ان، ایجاد کرده که «وسیله جهانی غربالگری سوء تغذیه» (MUST) نام داره.

درمون سوء تغذیه

نوع درمون سوء تغذیه تا حد زیادی تحت اثر شدت اون و اثر مریضی ایه که باعث سوء تغذیه شده. پس اگه سوء تغذیه به دلیل مریضی دیگری اتفاق افتاده، واسه درمون سوء تغذیه باید اون مریضی هم درمون شه. مؤسسه ی ملی سلامت انگلستان دستورالعملایی رو واسه درمون سوء تغذیه مشخص کرده. این مؤسسه می گه نیازها و ترجیحات مریض هم باید محترم شمرده شه و مریض و متخصص به همراه همدیگه واسه درمون و مراقبت تصمیماتی بگیرن. این دستورالعملا میگن مریض هم باید مثل فرد معالجش:

  • نسبت به درمون خود آگاه باشه؛
  • اطلاعات مناسب دریافت کنه؛
  • درمورد گزینه های تشخیص، درمون و عاقبتای جسمی، روانی و اجتماعی مشکلش اظهارنظر کنه؛
  • اطلاعات تماس با انجمنا یا گروه های حمایتی رو دریافت کنه.

وقتی سوء تغذیه یا خطر دچار شدن بهش تشخیص داده شد، دکتر یا متخصص تغذیه که مسئول سلامت بیماره، یک برنامه مراقبتی مناسب واسه فرد در نظر میگیره.

برنامه مراقبتی

در برنامه مراقبتی اهداف درمانی تعیین می شن. این اهداف شامل درمون مریضیایی که موجب سوء تغذیه شدن هم هست. به طور عادی درمون شامل یک برنامه تغذیه با رژیم غذایی مناسب و در صورت نیاز مکملای تغذیه ایه.

مطلب مشابه :  شیوه فرزندپروری و تعاریف آن از دیدگاه روان شناختی

بیمارانی که از سوء تغذیه ی شدید رنج می برن و نمی تونن مواد مغذی موردنیازشان رو از راه خوردن و آشامیدن دریافت کنن، باید مواد مغذی رو به شکل غیرخوراکی دریافت کنن.

وضعیت بهبود مریض باید به دقت مورد بررسی قرار بگیره و در صورت ضرورت مورد بررسی قرار بگیره تا اطمینان انجام بشه که فرد، مواد مغذی موردنیازش رو دریافت می کنه.

رژیم غذایی

یک دکتر یا متخصص تغذیه، با مریض درمورد غذاها و نوشیدنیایی که باید مصرف کنه، تبادل نظر می کنه و با توجه بهش صحبتا، غذاهای سالمی رو واسه مریض در نظر میگیره. هدف اینه که مریض حتما مواد غذایی سالم و مغذی دریافت کنه.

دکتر یا متخصص تغذیه باید مطمئن شه مریض از کربوهیدراتا، پروتئینا، چربیا و لبنیات، کالری کافی دریافت کنه. در کنار اینا باید مواد معدنی و ویتامینا هم به بدن مریض برسه. اگه مریض نتونه مواد مغذی موردنیازش رو از غذاهای مصرفی اش دریافت کنه، باید از مکملای غذایی استفاده کنه. واسه درمونِ مریض، مصرف ۲۵۰ تا ۶۰۰ کیلوکالری بیشتر از نیاز عادی فرد پیشنهاد می شه.

تغذیه ی غیرخوراکی

دو روش کلی واسه رساندن مواد مغذی به شکل غیرخوراکی به بیماران گرفتار به سوء تغذیه ی زیاد هست:

  • تغذیه ی انترال (تغذیه با لوله): در این روش لوله ای در بینی، معده یا روده ی باریک مریض قرار داده می شه. اگه لوله در بینی مریض قرار داده شه، نازوگاستریک؛ اگه در معده ی مریض قرار داده شه، گاستروستومی و اگه در روده ی باریک مریض قرار داده شه، ژژنوستومی نام داره.
  • تغذیه ی پارنترال: در این روش یک مایع استریل به طور مستقیم به جریان خون مریض تزریق می شه. این روش زمانی استفاده می شه که مریض نتونه مواد مغذی رو به طور مسقیم از معده یا روده ی باریک دریافت کنه.

نظارت بر روند بهبود مریض

مریض به طور منظم مورد بررسی قرار میگیره تا اطمینان انجام بشه مقدار کالری و مواد مغذی موردنیازش رو دریافت می کنه. با تغییر نیازای مریض، رژیم غذایی اونم تغییر می کنن. ممکنه در بیمارانی که به طور غیرخوراکی تغذیه می شن، تغذیه ی خوراکی جانشین روشای قبلی شه.

پیشگیری از سوء تغذیه

در بیشتر مواقع سوء تغذیه به دلیل نبود برابری در مصرف گروه های کلی ی غذاییه. این گروه های کلی شامل کربوهیدرات، میوه ها و سبزیجات، پروتئین، لبنیات یا مواد جانشین واسه گیاهخواران و چربی هاست.

آدم باید کمه کم ۱٫۲ لیتر مایعات در روز مصرف کنه.

کولیت زخمی

یک مریضی طولانی تقریبا شایعه که باعث التهابات روده ی بزرگ می شه. وقتی که نا آرومی تنها در راست روده (رکتوم) باشه، مریضی «پروکتیت» نامیده می شه. ممکنه التهابات به قسمتای فوقانی روده ی بزرگ هم گسترش یابد. پان کولیت (کولیت جهانی) زمانی اتفاق میفته که تموم روده ی بزرگ تحت اثر بگیره.

بیماران گرفتار به کولیت زخمی معمولا وزن کم می کنن، چون بدن شون قادر نیس مواد مغذی موردنیازشان رو جذب کنه. مصرف زیاد مایعات و تغذیه ی منظم (۵ یا ۶ وعده کوچیک در روز) و مصرف مکملای تغذیه ای به پیشگیری از کولیت زخمی کمک می کنن.

مریضی کرون

یک مریضی پیش روندهه که باعث بروز التهابات در دستگاه گوارشی می شه. این مریضی می تونه هر بخشی (از دهن گرفته تا مقعد) رو تحت اثر بذاره. در بیشتر بیماران قسمت پایینی روده ی باریک (ایلئوم) تحت اثر قرار میگیره. ممکنه بیماران گرفتار به کرون احساس درد داشته باشن. در اثر این مریضی و اسهال به دلیل اون، روده به طور همیشگی خالی می شه. احتمال پیشگیری از مریضی کرون بعیده، ولی دنبال کردن دقیق روند درمون در پیشگیری از سوء تغذیه به دلیل این مریضی مؤثره.

مریضی سلیاک

سلیاک (یا نبود تحمل گلوتن) در اثر یک مشکل ژنتیکی رخ می ده که باعث می شه فرد قادر به تحمل گلوتن نباشه. این مریضی در اثر واکنش بدن به گلیادین (پروتئین گلوتن موجود در گندم) ایجاد می شه و می تونه همه افراد رو تحت اثر بذاره. گسترش این مریضی در اروپای شمالی بیشتره. مبتلایان به سلیاک اگه یک رژیم متوازن، سالم و بدون گلوتن رو دنبال کنن، کمتر در خطر دچار شدن به سوء تغذیه قرار می گیرن.

اعتیاد به الکل

ممکنه سوء تغذیه در افرادی که به الکل اعتیاد دارن یا زیاد اونو مصرف می کنن، بروز کنه. مؤثرترین روش واسه حل این مشکل، درمون اعتیاد به الکله. راه های مختلفی واسه درمون اعتیاد به الکل هست. اولین قدم در این راه اینه که فرد مشکلش رو قبول کنه. قدم بعدی اقدام واسه حل این مشکله.

منبع : medicalnewstoday