زخم معده یعنی یک زخمِ باز که در سطح داخلی معده و قسمت فوقانی روده ی کوچیک ایجاد می شه. سوزش معده، یکی از شایع ترین علائم زخم معده س. در این مقاله به بررسی علائم زخم معده و نحوه ی تشخیص و درمون اون می پردازیم. با ما همراه باشین.

 

زخم معده شامل موارد زیره:

  • زخمایی که درون معده ایجاد می شن؛
  • زخمای اثنی عشری که درون قسمت فوقانی روده ی کوچیک ایجاد می شن.

عادی ترین دلیل زخم معده عفونتیه که از راه باکتری هلیکوباکتر پیلوری (H.pylori) ایجاد می شه. دلیل دیگر اون مصرف دراز مدت آسپرین و مُسکنای دیگری مثل ایبوپروفن (Advil ،Motrin و چیزای دیگه ای به جز اینا) و ناپروکسن سدیم (Aleve ،Anaprox و چیزای دیگه ای به جز اینا) است. استرس و خوردن غذاهای سریع به زخم معده منجر نمی شن ولی می تونن علائم مریضی رو زیاد کنن.

علائم زخم معده

  • شکم درد همراه با سوزش؛
  • احساس سیری، نا آرومی یا انقباض؛
  • ناتوانی در هضم غذاهای چرب؛
  • سوزش معده؛
  • حالت تهوع.

همونجوریکه قبلا گفتیم عادی ترین علامت زخم معده سوزش معده س. اسید معده درد رو بدتر می کنه، همین طور معده ی خالی. با خوردن غذاهایی که اسید معده رو کاهش میدن یا با مصرف داروهای کم کننده ی اسید معده، میشه درد به دلیل زخم معده رو برطرف کرد، اما باید به یاد داشت که درد دوباره باز می شه. این دردمیان وعدهای غذایی و شبا شدت میگیره.

تقریبا سه چهارم مبتلایان به زخم معده اصلا علائمی ندارن. در موادر نادر، علائم زخم معده شدید هستن، مثل:

  • استفراغ معمولی یا استفراغ خونی (که به رنگ قرمز یا سیاهه)؛
  • خون تیره در مدفوع، یا مدفوع سیاه یا قیری رنگ؛
  • سختی تنفس؛
  • حالت تهوع و استفراغ؛
  • کاهش وزن بی دلیل؛
  • تغییر اشتها.

چه وقت باید به دکتر مراجعه کنین؟

اگه علائم زیاد بالا رو مشاهده کردین حتما باید پیش دکتر برید. هم اینجور اگه داروهای بدون نسخه آنتی اسید و کاهنده ی اسید معده دردتون رو واسه یه مدت آرامش دادن ولی درد دوباره بازگشت، حتما به دکتر مراجعه کنین.

آرامش

علل ایجاد زخم معده

زخم معده زمانی ایجاد می شه که اسید موجود در دستگاه گوارش، لایه داخلی معده یا روده ی کوچیک رو از بین ببره. اسید می تونه زخم باز دردناکی بسازه که باعث خون ریزی می شه.

دستگاه گوارش شما پنهون از لایه ای مخاطیه که در حالت عادی از اون در برابر اسید محافظت می کنه. اما اگه اسید معده زیاد شه یا مخاط کم بشن، ممکنه به زخم معده دچار شید. شایع ترین علل ایجاد زخم معده عبارت ان از:

۱. باکتری هلیکوباکتر پیلوری

این باکتری بیشتر در لایه مخاطی که بافتای معده و روده ی کوچیک رو پوشونده و از اونا محافظت می کنه، پیدا می شه. این باکتری مشکل خاصی ایجاد نمی کنه، اما می تونه موجب نا آرومی لایه داخلی معده شه که درنهایت به زخم معده میرسه.

دقیقا مشخص نیس که عفونت هلیکوباکتر پیلوری چیجوری منتشر می شه. ممکنه از راه تماس بدنی نزدیک مثل بوسیدن، از یک شخص به شخص دیگر منتقل می شه. این باکتری می تونه از راه آب و غذا هم وارد بدن شه.

۲. مصرف همیشگی بعضی مُسکنا

مصرف آسپرین و هم داروهای مُسکن بدون نسخه یا تجویزی که داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDها) نامیده می شن، می تونه لایه داخلی معده و روده ی کوچیک رو ملتهب کنه و بسوزونه. این داروها شامل ایبوپروفین (Advil ،Motrin ib و چیزای دیگه ای به جز اینا) و ناپروکسن سدیم (Aleve ،Anaprox و چیزای دیگه ای به جز اینا) هستن. اما استامینوفن (Tylenol) جزء اونا نیس.

زخم معده بیشتر در سالمندانی شایعه که از داروهای مُسکن به طور همیشگی استفاده می کنن. هم اینجور افرادی که این داروها رو به خاطر آرتروز مصرف می کنن بیشتر در خطر دچار شدن به زخم معده قرار دارن.

۳. بعضی از داروها

مصرف بعضی داروهای دیگر همراه با NSAIDها مثل استروئید، داروهای ضد انعقاد، آسپرین با دُز کم، داروهای ضد افسردگی (SSRIها)، آلندرونات (Fosamax) و ریسترونات (Actenol) می تونه خطر دچار شدن به زخم معده رو زیاد کنه.

عوامل خطرزا

جدا از اینکه مصرف بعضی داروها مثل آسپرین، در موارد زیر هم خطر دچار شدن به زخم معده زیاد می شه:

  • مصرف سیگار: سیگار کشیدن خطر دچار شدن به زخم معده رو در افرادی که دارای عفونت باکتری H. pylori هستن، افزایش می ده.
  • مصرف الکل: الکل لایه مخاطی معده رو ملتهب می کنه و از بین می بره و میزان اسید معده رو افزایش می ده.
  • استرس کنترل نشده.
  • خوردن غذاهای پرادویه و سریع.
مطلب مشابه :  علائم سقط جنین و دلایل عادی اون 

این عوامل به تنهایی باعث ایجاد زخم معده نمی شن اما می تونن زخم معده رو شدیدتر کنن و درمون اونو سخت تر سازند.

مشکلات زخم معده

اونقدر چه زخم معده درمون نشه، موارد زیر اتفاق خواهد افتاد:

  • خون ریزی داخلی: اگه خون ریزی کم باشه می تونه موجب دچار شدن به کم خونی شه. اونقدر چه خون ر یزی شدید باشه لازمه مریض بستری شه یا بهش خون تزریق شه. خون ریزی شدید معده می تونه باعث استفراغ خونی یا سیاه، یا مدفوع خونی یا سیاه شه.
  • عفونت: زخم معده می تونه چاله ای در دیواره ی معده یا روده ی کوچیک بسازه و خطر دچار شدن به عفونت زیاد در چاله شکمی (peritonitis) رو بالا ببره.
  • انسداد راه بلع غذا: زخم معده می تونه باعث ورم ، نا آرومی یا زخم در راه ورود غذا به دستگاه گوارش و انسداد اون شه. انسداد راه بلع ممکنه باعث شه زود احساس سیری کنین، بالا بیارین و وزن تون کم بشه.

تشخیص زخم معده

دکتر واسه اینکه زخم معده رو در شما تشخیص بده، اول سابقه پزشکی تون رو بررسی و شما رو معاینه می کنه. در مراحل تشخیص زخم معده، ممکنه آزمایشای زیر رو انجام بدین:

۱. آزمایش باکتری H.pylori

دکتر شما آزمایشایی پیشنهاد می کنه تا مشخص شه این باکتری در بدن شما هست یا نه. این کار با انجام آزمایش خون، مدفوع یا بازدم انجام می شه. آزمایش بازدم از همه دقیق تره. آزمایش خون معمولا دقیق نیس و در حالت عادی انجام نمی شه.

در آزمایش بازدم، شما غذا یا نوشیدنی شامل کربن رادیواکتیو میل می کنین. باکتری H.pylori این مواد رو در معده ی شما جدا سازی می کنه. بعد، داخل یک کیسه فوت می کنین و در کیسه رو می بندند. اگه در بدن شما باکتری H.pylori وجود داشته باشه، در نمونه بازدم شما کربن رادیواکتیو به شکل مونواکسید کربن ظاهر میشه.

اگه قبل از انجام آزمایش تشخیص باکتری، آنتی اسید مصرف کردین، حتما این مسئله رو با دکتر خود در بین بذارین. بسته به نوع آزمایش، شاید لازم باشه واسه یه مدت مصرف دارو رو قطع کنین، چون که آنتی اسیدها می تونن پس ی آزمایش مشکل بسازن و نتیجه نادرست به دست بیاد.

۲. آندوسکوپی

بعضی وقتا دکتر قسمت فوقانی دستگاه گوارش شما رو با یک وسیله معاینه کنه. به این کار آندوسکوپی میگن. در این روش دکتر یک لوله ی توخالی مجهز به یک ذره بین (آندوسکوپ) رو از راه گلو به مری، معده و روده ی کوچیک می فرستد. در مراحل آندوسکوپی دکتر به دنبال زخما می شه.

اگه دکتر در شما زخم معده تشخیص داد، از بافت معده تون نمونه ورداری می شه تا در آزمایشگاه اونو بررسی کنن. در این روش هم اینجور میشه تشخیص داد که باکتری H.pylori در لایه داخلی معده هست یا نه.

اونقدر چه سالمند باشین، علائم خون ریزی داشته باشین، تازگیا وزن کم کرده باشین یا در خوردن و بلع غذا مشکل داشته باشین، دکتر شما شاید آندوسکوپی رو پیشنهاد می کنن. اگه با آندوسکوپی در معده تون زخمی مشاهده شد، پس از درمون یک آندوسکوپی دیگر انجام می شه تا حتی در صورت بهبود علائم، از بهبود زخم معده اطمینان انجام بشه.

۳. عکس ورداری با اشعه ی ایکس از قسمت فوقانی معده و روده

طی یه سری عکس ورداری از قسمت فوقانی دستگاه گوارش که بعضی وقتا «بلع باریوم» هم نامیده می شه، تصاویری از مری، معده و روده ی کوچیک گرفته می شه. واسه عکس ورداری با اشعه ی ایکس، اول مایعی سفید رنگ می خورین که شامل باریومه. این مایع دستگاه گوارش شما رو پر می کنه و زخم معده رو بیشتر قابل رؤیت می کنه.

درمون

درمون زخم معده بسته به دلیل اون متفاوته. معمولا درزمان درمون، اگه باکتری H.pylori وجود داشته باشه، باید اونو از بین برد و در صورت امکان مصرف آسپرین و مُسکنای مثل اونو کم کرد یا قطع کرد و با داروای دیگر علائم زخم معده رو بهبود بخشید.

داروهایی که واسه زخم معده تجویز و مصرف می شن عبارت ان از:

۱. داروهای آنتی بیوتیک واسه کشتن باکتری H.pylori

اگه باکتری H.pylori در دستگاه گوارش شما پیدا شه، دکتر ترکیبی از آنتی بیوتیکا رو واسه از بین بردن اون پیشنهاد می کنن. این آنتی بیوتیکا عبارت ان از: آموکسی سیلین (Amoxil)، کلاریترومایسین (Biaxin)، مترونیدازول (Flagyl)، تینیدازول (Tindamax)، تتراسیکلین (Tetracycline HCL) و لووفلوکساسین (Levaquin).

مطلب مشابه :  علائم دیسک کمر، عوامل ایجاد و علاج اون 

مدت زمان مصرف این آنتی بیوتیکا برحسب محل زندگی شما و مقاومت بدن تون به آنتی بیوتیک متفاوته. شما شاید به مدت دو هفته باید آنتی بیوتیک بخورین و داروهای دیگر رو هم استفاده کنین تا اسید معده تون کم بشه. داروهایی که با آنتی بیوتیک مصرف می کنین، بازدارنده ی پروتون پمپ (proton pump inhibitor) و شاید Pepto-Bismol هستن.

۲. داروهایی که مانع تولید اسید و سرعت دادن درمون زخم معده می شن

بازدارندهای پروتون پمپ (PPIها) با غیرفعال کردن قسمتایی از سلول که اسید تولید می کنن، اسید معده رو کاهش میدن. این داروها هم شامل داروهای بدون نسخه هستن هم داروهایی که تنها با نسخه دکتر تهیه می شن. از بین این داروها میشه به این موارد اشاره کرد: اومپرازول (Prilosec)، لانسوپرازول (Prevacid)، رابپرازول (Aciphex)، اسومپرازول (Nexium) و پانتوپرازول (Protonix).

مصرف دراز مدت بازدارندهای پروتون پمپ به ویژه با دُز زیاد، خطر شکستگی لگن، مچ و ستون فقرات رو بالا می بره. از دکتر خود بپرسید که مصرف مکملای کلسیم می تونه این خطرها رو کاهش بده یا نه.

۳. داروهایی واسه کاهش تولید اسید

داروهایی که تولید اسید رو متوقف می کنن و مسدودکنندهای هیستامین (H-2) هم نامیده می شن، میزان اسید معده دستگاه گوارش شما رو کاهش میدن و اینجوری زخم معده رو بهبود می بخشن و روند درمون اونو سریع می کنن.

این داروها که هم بدون نسخه هم با نسخه قابل تهیه هستن، شامل رانیتیدین (Zantac)، فاموتیدین (Pepcid)، سیمتیدین (Tagamet HB) و نیزاتیدین (Axil AR) هستن.

۴. داروهایی که اسید معده رو خنثی می کنن

دکتر شما ممکنه در رژیم دارویی تون داروهایی رو واسه خنثی کردن اسید معده بگنجونه. این داروها اسید معده رو خنثی می کنن و خیلی سریع می تونن درد معده رو هم برطرف کنن. بسته به مواد اصلی به کار رفته در این نوع دارو باید دونست اسهال یا یبوست از مشکلات جانبی مصرف این داروهاست.

۵. داروهایی که از لایه داخلی معده و روده ی کوچیک محافظت می کنن

در بعضی موارد دکتر ممکنه داروهاییا تجویز کنه که به محافظت از بافت لایه داخلی معده و روده ی کوچیک کمک کنه.

از بین این داروها میشه به سوکرالفات (Cerafate) و میسوپروستل (Cytotec) اشاره کرد.

زخم معده در بسیاری موارد خوب درمون می شه. اگه علائم اون شدید و زیاد باشن یا بعد از درمون بازم علائم به قوت خود باقی باشن، ممکنه دکتر آندوسکوپی دوباره تجویز کنه تا بقیه عللی رو که موجب این علائم می شن، پیدا کنه.

زخم معدهایی که خوب نمی شن

زخم معدهایی که خوب نمی شن بیشتر زخمای ارتجاعی نامیده می شن. دلایل بسیاری واسه نبود بهبود زخم معده هست، ازجمله:

  • مصرف نکردن داروها برابر دستور دکتر؛
  • بعضی از شکلای مختلف باکتری H.pylori که در برابر آنتی بیوتیکا مقاوم هستن؛
  • مصرف همیشگی تنباکو؛
  • مصرف همیشگی مُسکنا ازجمله آسپرین، ایبوپروفن و ناپروکسین سدیم (Aleve ،Anaprox و چیزای دیگه ای به جز اینا) که خطر دچار شدن به زخم معده رو بالا می برن.

در موارد نادر، زخم معده می تونه بر اثر موارد زیر به وجود آید:

  • تولید بیشتر از حد اسید معده، که بیشتر در سندروم زولینگر–الیسون مشاهده می شه؛
  • عفونتی غیر از باکتری H.pylori؛
  • سرطان معده؛
  • بقیه یبماریا که باعث بروز زخمایی در معده و روده ی کوچیک می شن که مثل زخم معده هستن، مثل مریضی کرون (Crohn).

درمون زخم معده معمولا جدا از اینکه مصرف آنتی بیوتیکای مختلف، لازمه از بین بردن عواملیه که ممکنه در روند درمون تداخل کنن.

اگه بر اثر زخم معده دچار مشکلی زیاد مثل خون ریزی شدید یا پرفوراسیون (سوراخ شدگی معده) شدید، ممکنه نیاز به جراحی داشته باشین. گرچه الان به دلیل وجود داروهای مؤثر زیاد کمتر از گذشته به جراحی نیاز می شه.

داروهای جانشین

داروهای بدون نسخه که شامل کلسیم کربنات هستن (Tum، Rolaid) می تونن به درمون زخم معده کمک کنن، اما نباید اونا رو به عنوان داروهای اصلی استفاده کنین. هم اینجور دلایلی هست مبنی بر اینکه فلز روی (زینک) می تونه زخم معده رو بهبود بخشد.

از گیاهان داروهایی که واسه درمون زخم معده پیشنهاد می شن، میشه به زردچوبه، مصطکی، کلم و شیرین بیان اشاره کرد.

گرچه داروهای بدون نسخه و جانشین می تونن مفید واقع شن، دلایل مربوط به اثر اونا کمه. به خاطر این پیشنهاد می شه از اونا به عنوان داروی اصلی درمون زخم معده استفاده نکنین.