نقش پدر در زندگی و تربیت فرزندان

The Important Role of Dad

میدونید پدر چه نقش مهمی در زندگی فرزندان خود داره؟ در این مقاله با ما همراه شید تا به صورت خاص به بررسی نقش پدر در زندگی فرزندان بپردازیم:

به گزارش آلامتو و به نقل از سپیده دانایی؛ در اهمیت نقش مادر در تربیت فرزندان و رشد و تغییر اونا شکی نیس و در این مورد بسیار گفته و نوشته ان؛ اما نقش پدر در این مورد چیه و چقدره؟

از زمان های قدیم نقش پدر رو در دو چیز خلاصه می کردن: اول نون بیاری و دوم الگوی نقش جنسیتی به خاص واسه پسرها؛ ولی بیست سال ایه که روان شناسا بر نقش مهم و حیاتی پدر در رشد و تربیت فرزندان تأکیدی بیشتر از دو نقش قبلی می کنن، موضوعی که از اون با عنوان «بابایی» یا «بابایی کردن» نام برده می شه.

در ادامه تلاش می شه تا به طور خلاصه بابایی و بابایی کردن رو تعریف کرده و بعد اجزا و عناصر مربوط به اون به همراه نقش اون در رشد و تربیت و زندگی فرزندان آورده شه.

از نظر نگارنده جایگاه این بحث، هم در برنامه ریزی های مربوط به چیزی که در کشور ما به «تحکیم بنیان خونواده» معروف شده، مهم و حیاتیه و هم در زندگی خانوادگی و توجه خونواده ها و به خصوص خود پدرها.

تعریف بابایی کردن

منظور از بابایی کردن یا بابایی، حضور جدی پدر در جریان رشد و تغییر بچه و مشارکت فعال اون در زندگی بچه یا فرزندانشه. بررسی ها نشون می دهد که بابایی کردن بیشتر از مادری کردن به شرایط و عوامل زمینه ای و محیطی بستگی داره.

به بیان روشن تر، درحالی که مادری کردن بیشتر تحت اثر مسائل ذاتی و فعل و انفعالات هورمونیه، به نظر می رسد اگه بابایی در زندگی بچه هاش فعال و جدی نباشه، خیلی به جایگاهش اهمیتی داده نمی شه.

اجزا و عناصر بابایی کردن

بابایی کردن رو از دو جنبه مهم می دانند: اول کمیت حضور پدر و پشتیبانی اون از خونواده و فرزندان و دوم کیفیت حضور اون. درباره جنبه اول گفته می شه حتی اگه بابایی به دلایلی چون طلاق یا جدایی با همسر یا به دلیل دوری از خونواده به دلیل مأموریت های درازمدت شغلی در کنار بچه هاش نیس، مشارکت ایشون در جفت و جور سازی پشتیبانی اقتصادی از فرزندان، تنظیم و ترتیب این پشتیبانی ها، اندازه تماس با بچه ها، از راه دیدار حضوری یا تماس تلفنی یا از راه ایمیل و…، از اجزای بابایی کردن محسوب می شن.

توجه کنین که در این دیدگاه کمیت اجزا به کیفیت اونا غلبه داره. اما در سال های گذشته کیفیت بابایی کردن روش زوم شده و در این مورد معنی درگیرشدن فعال پدر مطرح شده. درگیرشدن فعال پدر در رشد و تربیت بچه از بخش هایی تشکیل شده که به اونا اشاره می شه. آشنایی با این بخش ها کمک می کنه تا خونواده ها و به خصوص پدرها دریابند که علاوه برحضور فیزیکی، نوع تعامل و رابطه اونا با فرزندان و همسرشون هم اهمیت زیادی داره.

اجزا و ابعاد بابایی

شاید هیچ روان شناسی به اندازه دکتر مایکل لمب در مورد بابایی کردن بررسی و تحقیق نکرده باشه. اون که چند کتاب هم در این باره نوشته، بابایی رو دارای سه وجه می دونه:

  1. تعامل و رابطه مستقیم پدر با بچه به شکل بازی و تفریح با اون یا مراقبت از ایشون و پشتیبانی از بچه. شاخص این تعامل، مقدار وقتیه که پدر با بچه یا فرزندان خود به طور رودررو می گذراند؛
  2. دسترس پذیری یعنی دردسترس بچه بودن و در کناراو بودن، به این شکل که پدر در خونه به کاری مشغول باشه، مانند انجام کاری در خونه درباره بچه مثل جفت و جور غذا یا…، و کودک در همون اتاق یا اتاق دیگری مشغول کاری باشه، ولی هروقت که خواست، پدر در دسترس اونه؛
  3. مسئولیت پذیری که بر تقبل مسئولیت در مورد رفاه و سلامت کودک اشاره داره و می تونه هم مستقیم با حضوری انجام بشه و هم غیرمستقیم یا غیرحضوری.

علاوه بر این، محققانِ دیگه هم اجزایی رو واسه بابایی کردن نام برده ان. روانشناسی به نام گاوین این اجزا رو ذکر می کنه:

  1. اقرار به نعمت یا نعمت بچه؛ یعنی پدر، بچه هاش رو نعمت یا نعمت تلقی کنه؛
  2. مراقبت و مواظبت از بچه در مخاطراتی که اون و زندگی اش رو تهدید می کنن و اجرای نقش در تصمیم هایی که بر رفاه و سلامت بچه اثر دارن؛
  3. تدارک و جفت و جور مایحتاج و اطمینان از اینکه نیازها و خواسته های مادی کودک تأمین و رفع می شن؛
  4. شکل دهی یا شکل دادن فعالیت هایی که به اجتماعی شدن بچه کمک می کنه، فعالیت هایی مثل انضباط و نظم آموزی، سرمشق و الگوی بچه بودن و بقیه آموزش هایی که بچه باید از پدر بگیره.
  5. توجه و دلسوزی و پشتیبانی از بچه.

هم اینکه کارگروه تعیین شاخص های بابایی کردن که بوسیله مرکز ملی پدران و خونواده در آمریکا تشکیل شده، شش عامل کلی رو به عنوان شاخص های بابایی کردن خوب یا مطلوب نام برده که عبارت ان از:

  1. حضور جدی که شامل ابعاد سه گانه ای می شه که دکتر لمب از اونا یاد کرده و قبلاً به اونا گفته شد؛ یعنی تعامل رودررو، دسترس پذیری و مسئولیت پذیری؛
  2. دل سوزی و مراقبت که شامل جفت و جور آذوقه، خورد و خوراک و پوشاک و انجام تکالیف روزانه و معمولی مربوط به رفاه و بهزیستی مادی و عاطفی بچه و رسیدگی و توجه به سر و وضع و ظاهر جسمی و سلامت جسمی اون می شه؛
  3. توجه و رسیدگی به کفایت ها و صلاحیت های اجتماعی و پیشرفت درسی و تحصیلی بچه؛
  4. تربیت و پرورش بچه هم یارانه: ایجاد یه رابطه پشتیبانی آمیز گرم و دوطرفه؛
  5. زندگی سالم پدر تا بتونه نقش یه الگوی سالم رو واسه فرزندش اجرا کنه و بچه با نگاه به پدر و تقلید از اون سبک سالمی واسه زندگی کردن در پیش بگیره و در این مورد انجام رفتارای پسندیده اجتماعی رو به فرزندش مستقیم و غیرمستقیم بیاموزد و اون رو به رعایت اخلاق و مسئولیت های شهروندی و اجتماعی و رعایت هنجارهای اجتماعی مقید سازه؛
  6. برعهده گرفتن نقش مالی و مادی در زندگی بچه.

parents with kids

سلامت روانی بچه

حال بعد از شناخت شاخصه های جور واجور بابایی کردن، به بررسی تاثیر بابایی کردن خوب در زندگی کودک می پردازیم. بررسی ها نشون می دهد که حضور فعال پدر با کم شدن مشکلات شدید روان شناختی و رفتاری در کودکان و مخصوصا نوجوانان همراه س؛ یعنی هرچه حضور پدر و نقش اون در خونواده بیشتر باشه، مشکلات نامبرده در فرزندان کم تره.

هم اینکه تحقیقات نشون داده که حضور و نقش فعال تر پدر با رضایت مندی بیشتر نوجوانان و خوش حالی بیشترشون از زندگی رابطه داره.

نکته خیلی مهم در بعضی از بررسی ها این بوده که حضور و نقش جدی تر پدر با کم تر بودن مشکلات سلامت روانی در دخترانشون رابطه مهم و معناداری داشته؛ یعنی فعال بودن پدران و مشارکت و حضور جدی اونا باعث می شه تا دختران کمتر دچار تنش و پیچیدگی روان شناختی شن.

باز باحال تر اینکه این موضوع فقط به زندگی دوره نوجوونی هم محدود نبوده و حتی در بزرگسالی هم ادامه داشته.

حضور جدی و فعال در انگیزه بالاتر تحصیلی نوجوانان و هم پختگی بیشتر اونا در انتخاب های بعدی شون در دوران تحصیلی و بزرگسالی نقش داره.

بررسی ها هم اینکه نشون داده که موفقیت تحصیلی در زندگی بزرگسالی در هر دو جنس با حضور جدی و مؤثر پدر در نوجوونی رابطه داره. علاوه بر این زمینه ها، بابایی کردن در کنترل خشونت به خاص در پسرها و کاهش اون و هم در ارتقای روابط خانوادگی فرزندان و در چگونگی رابطه همسر نقش زیادی داره.

موضوع رابطه با خونواده همسر و نقش پدر در این مورد مخصوصاً درباره دختران اهمیت دوچندانی داره.

به طور کلی بررسی ها نشون می دهد که حضور پدر و مادر و مشارکت فعالانه اون ها در رشد و تربیت فرزندان بحث ای حیاتی و مهمه. دکتر مایکل لمب که قبل از این به بررسی هاش گفته شد، در دایرهالمعارف هشت جلدی روان شناسی مقاله ای درباره بابایی کردن داره.

اون در بخشی از مقاله فوق درباره نبود پدر در خونواده های طلاق و اهمیت حضور پدر نکته مهمی رو گوشزد می کنه که این نوشته رو با این گفته اون به پایان می برم.

لمب می نویسد: «در کل، دلایل نشون میدن که نبود پدر یا غیبت اون ممکنه مضر و ترسناک باشه؛ اما این موضوع فقط به دلیل نقش پدر در الگوی جنسیتی بچه نیس، بلکه به دلیل جنبه های بسیاریه که بابایی کردن از دید اقتصادی، اجتماعی و عاطفی داره.

در اینجور خونواده هایی که پدر حضور نداره یا حضورش خیلی جدی نیس، این نقش ها یا تکمیل نمی شن یا به شکلی ناجور تکمیل می گردند».

چیجوری با فرزندان خود رفتار کنیم؟

اشتباهات مالی خونواده های ایرونی

تربیت بچه سپیده دانایی