سامانه پژوهشی – 
ارزیابی و رتبه بندی توان های اکوتوریسمی و ظرفیت گردشگری شهر کرمانشاه-  …

سامانه پژوهشی – ارزیابی و رتبه بندی توان های اکوتوریسمی و ظرفیت گردشگری شهر کرمانشاه- …

اکتبر 23, 2020 Off By مدیر سایت

توسعه پایدار گردشگری عبارت است از گسترش صنعت گردشگری و جذب گردشگران به یک ناحیه با استفاده از منابع موجود به گونه‌ای که ضمن پاسخ دادن به نیازهای اقتصادی، فرهنگی و قانونی جامعه و انتظارات گردشگران بتوان وحدت، هویت فرهنگی، سلامت محیط زیست، تعادل اقتصادی مقصد و مهمانان آنان را به طور متوازن در حد بهینه تأمین کرد (استعلاجی و اللهقلی نژاد، ۱۳۹۰: ۱۳۲). اکوتوریسم زیرمجموعه‌ای از مجموعه گسترده توسعه پایدار به حساب می‌آید. شکل ۲ – ۲ جایگاه اکوتوریسم در فرآیند توسعه پایدار گردشگری را نشان می‌دهد. علاوه بر این نشاندهنده این واقعیت است که اکوتوریسم علاوه بر این دربرگیرنده بسیاری از جنبه‌های گردشگری روستایی و گردشگری فرهنگی است خود به عنوان اساس گردشگری طبیعت نیز شناخته شده است.
تجاری و بازرگانی مسافرت
گردشگری ناپایدار
گردشگری ساحلی
گردشگری روستایی
گردشگری فرهنگی
گردشگری طبیعت
شکل ۲ – ۲ : جایگاه اکوتوریسم در فرآیند توسعه پایدار گردشگری
مآخذ: محمودی نژاد و بمانیان، ۱۳۸۸: ۵۱
۲ – ۱۳ – ویژگی اکوتوریست‌ها و انواع آن
برآوردهای جامعه اکوتوریسم[۱۳](TES) نشان میدهد طبیعت‌گردان بسته به انگیزه سفر خود، دو گروه سنی را شامل می‌شوند. گروهی که از طبیعت‌گردی به دنبال ماجراجویی، دیدار از سرزمینهای بکر و نیز توریسم ورزشی هستند، اغلب در مقطع سنی کمتر از ۴۰ سال میباشند. بیشینه آن در محدودۀ سنی ۱۹ تا ۲۵ سال قرار می‌گیرد. اما گروه دیگر با هدف لذت بردن از طبیعت و دیدار از حیات وحش و … به طبیعت‌گردی میپردازند، در محدوۀ سنی ۳۵ تا ۵۴ قرار دارند (رضوانی، ۱۳۸۰: ۱۱۸). اکوتوریستها ترکیب جنسی خاصی ندارند و اغلب نسبت آنها ۵۰ به ۵۰ است. اما قاعدتاً انتظار میرود با توجه به برخی محدودیتهایی برای طبیعت‌گردان زن در ایران وجود دارد این نسبت تا حدودی محرز، به نفع مردان تغییر کند. بررسی جامعه اکوتوریسم (TES)، همچنین بیانگر آن است که بیش از ۸۰ درصد طبیعت‌گردان بین‌المللی دارای تحصیلات عالی هستند. برآوردها همچنین نشان میدهد بیشترین گروه از طبیعت‌گردان حدود (۶۰ درصد) سفرهای گروهی را ترجیح میدهند، ۱۵ درصد علاقهمند به سفرهای خانوادگی بوده و ۱۳ درصد نیز اغلب سفرهای خود را به تنهایی انجام میدهند. متوسط زمان سفر حدود ۵۰ درصد طبیعت‌گردان بین ۸ تا ۱۴ روز است و بسته به نوع سفر این رقم تغییر می‌کند. اغلب تورهای شکار در مقیاس بین‌المللی برای مدت بیش از ۲۰ روز برنامهریزی میشوند و تورهای ماجراجویانه به ۳۰ روز نزدیک میشود. با این وجود سفرهایی که در مقیاس محلی صورت میگیرد در مدت زمان بسیار کوتاه انجام میشود. اما در مجموع زمان سفر طبیعت‌گردان طولانیتر از سفر علاقهمندان به جاذبه‌های تاریخی – فرهنگی و تجاری است(گروه مطالعات اکوتوریسم سازمان ایرانگردی و جهانگردی، ۱۳۷۸).
در یک طبقهبندی، کاسلر طبیعت‌گردان را به سه دسته زیر تقسیم می‌کند:
طبیعت‌گردان آزاد: افرادی که دارای پویایی و تحرک کافی برای دیدار از نواحی بکر و طبیعی هستند و انعطاف‌پذیری بالایی نیز دارند. این گروه اگرچه تعدادشان بسیار است اما ناشناخته‌اند.
طبیعت‌گردان سازمان یافته: افرادی که از طریق تورهای برنامه‌ریزی شده به مناطق ویژه سفر می‌کنند، مانند کسانی که برای دیدار از جذابیت‌های قطب جنوب، راهی آن منطقه می‌شوند.
گروه‌های علمی و دانشگاهی: افرادی که در چارچوب تحقیقات علمی برای مؤسسات پژوهشی و دانشگاهی به مناطق طبیعی سفر می‌کنند و مدت نسبتاً بیشتری در مقصد اقامت دارند و بیش از طبیعت‌گردان عادی به کشف رازهای طبیعت علاقه نشان می‌دهند(جهانیان و زندی، ۱۳۸۹: ۶۴).
۲ – ۱۴ – اکوتوریسم و توسعه
با عنایت به بحث‌های انجام شده در خصوص اکوتوریسم می‌توان گفت که شرایط زندگی انسانها پیوسته در حال تغییر است و به تبع آن نیازهای جدیدی پدید می‌آیند که در این چارچوب توسعه فرآیندی است در جهت پاسخگویی به این نیازها. در واقع در مفهوم توسعه تغییر، تحول و پیشرفت و انطباق مطرح است، گذار از وضعیت موجود به وضعیت بهینه و مطلوب مد نظر است. با توجه به تعریف مفهوم توسعه و دیگر مباحث از توسعه در کل می‌توان گفت که: توسعه فرآیندی است مستمر و پویا با هدف افزایش توانایی‌ها ، به منظور رفع نیازهای مادی و معنوی، از طریق گسترش متوازن ساختارها و بهبود هماهنگ کارکرد نهادهایی اجتماعی، اقتصادی (آن پدیده) و بهره‌برداری از تمام امکانات و قابلیت‌ها است تا جامعه (پدیده) را در مسیر رشد و تعالی قرار می‌دهد (کریم پناه، ۱۳۸۴: ۵۱).
در این تعریف از توسعه تنها جنبه کمی یعنی افزایش درآمد و تولید سرانه نیست بلکه از تغییر کیفی نظام اجتماعی، اقتصادی ، فرهنگی و توزیع درآمد حکایت می‌کند. در واقع هدف توسعه بهبود کیفیت زندگی همه انسانها است و کوشش برای دست‌یابی به توسعه به گونه‌ای است که منافع اکثریت مردم را دربرگیرد و با نیازهای مردم هماهنگی و مطابقت داشته و شرایط کسانی را که در این فرآیند سهیم هستند بهبود ببخشند. در این چارچوب ارتباط متقابل توسعه و گردشگری بویژه اکوتوریسم از جمله نقش مردم،اقتصاد و … مورد توجه قرار می‌گیرد تا به یکی از آثار توسعه وگردشگری که در کالبد توسعه منطقه‌ای خود را بروز میدهد، بیش از پیش روشن شود. با توجه به مطالب گفته شده در مورد توسعه می‌توان توسعه منطقه‌ای را چنین تعریف نمود: روندی است فراگیر در جهت افزایش توانائیهای انسانی- اجتماعی برای پاسخگویی به نیازهای انسانی- اجتماعی، در محدوده فضایی مورد نظر(صرافی، ۱۳۷۹).
۲ – ۱۵ – اکوتوریسم و توسعه منطقه‌ای
گردشگران طبیعتگرا (اکوتوریستی) برای اقامت، خرید کالاهای محلی و خدمات، راهنمای محلی و … پول پرداخت می‌کنند. پولها در فعالیتهای محلی جریان یافته و موجب تحریک مناطق مستعد در برآوردن هر چه بهتر و بیشتر نیازهای بازدیدکنندگان میشود (گرگوری، ١٩٩٢ ). به علاوه اکوتوریسم زمینه ایجاد اشتغال پاره وقت و فصلی، ایجاد زیربناهای گردشگری مانند شبکه‌های ارتباطی، آب و برق و نظیر اینها، که برای فعالیت‌های گردشگری لازم است را مهیا می‌کند، این موضوع به توسعه منطقه و بهره‌برداری ساکنین منطقه کمک خواهد کرد (شارپلی، ١٣٨٠ ). از این رو اکوتوریسم را میتوان راهبردی برای توسعه به حساب آورد. بنابراین اکوتوریسم به عنوان راهبردی برای توسعه از نظر اقتصادی است. در ابعاد اجتماعی نیز اکوتوریسم می‌تواند به عنوان یک ابزار برای تولید اشتغال و توسعه اقتصادی در سطح منطقه در نواحی کم سود باشد. به طور کلی اکوتوریسم می‌تواند در زمینه توسعه منطقه‌ای کارکردهای زیر را شامل شود:
اکوتوریسم مانند هر فعالیت صادراتی دیگر منبع درآمد و اشتغال زاست؛
اکوتوریسم زنجیره‌ای از فعالیت‌های اقتصادی و خدماتی را به وجود می‌آورد و به عنوان اهرمی برای ایجاد تعداد زیادی از فعالیت‌های اقتصادی عمل می کند؛
اکوتوریسم پدیده‌های طبیعی را مورد بهره‌برداری قرار داده و به آنها ارزش اقتصادی می‌بخشد؛
اکوتوریسم ضمن گردش در طبیعت و دیدار از منابع طبیعی و روستاها، تقاضا برای صنایع‌دستی، هنرهای سنتی و فعالیت‌هایی که نیاز به نیروی کار بیشتری دارند را ارتقا می‌دهد (گرف، ۱۹۹۳).
۲ – ۱۶ – گردشگری شهری
شهر برای همه سنین جاذب است. مردم علاقه دارند برخی از تعطیلات خود را در شهر به سر برند. امروز گردشگری شهری به صورت مساله و فعالیتی مهم است که سبب تغییرات فضایی گسترده در شهرهای بزرگ شده است. از سویی دیگر، ویژگی شهرها باعث شده است گردشگران شهری متفاوت‌تر از سایر گروه‌های گردشگری باشند (law, 1996: 168). هانرز(۱۹۹۳) در بررسی خود بر روی نقش فرهنگی شهرها و انطباق آن با شهرهای جهانی در به روز کردن نظریه ردفیلد و سینگر(۱۹۵۴) چهار جریان و گروه از مردم را مورد بررسی قرار داد که به سبب نقش ویژه آنها، آن را از ویژگی‌های شهرهای جهانی به شمار آورده است. یکی از این گروه گردشگرانی هستند که نقش مهمی در جریان‌های گردشگری شهری دارند (موحد، ۱۳۸۶: ۳۳ – ۳۴).
گردشگری شهری ترکیب پیچیدهای از فعالیتهای مختلف است که از به هم پیوستن ویژگیهای محیطی و میزان توان‌مندی و کشش شهر در جذب بازدیدکنندگان و ارائه خدمات است. شناخت عناصر بنیادی گردشگری میتواند ما را در شناخت گردشگری شهری کمک کند که عبارتند از:
عناصر اولیه گردشگری شامل:
اول: فعالیتهای مانند: تئاتر، سینما، برپایی نمایشگاهها و . . .
دوم: مکانهای قابل بازدید، مانند، بوستانها، مکانهای تاریخی، گنجینهها، آبشار و غیره.
عناصر ثانویه شامل مهمانسراها، بازارها، فروشگاهها و غذا سراها است.
عوامل دیگر چون اطلاعات، خدمات موجود در بوستانها، نقشههای راهنما، و اداره اطلاعات برای راهنمایی گردشگران.
با توجه عناصر یادشده گردشگری شهری را چنین میتوان تعریف کرد:
گردشگری شهری عبارت است از مسافرت به شهر با انگیزههای مختلف بر پایه جاذبههای گوناگون، امکانات و تسهیلات شهری که در شخص ایجاد جذابیت و انگیزه مینماید (موحد، ۱۳۸۶: ۳۳ – ۳۴).
محیطهای شهری بخصوص شهرهای بزرگ، هرچند دارای معضلاتی چون آلودگیها، ترافیک، جرم و جنایت و غیره می‌باشند و مردم را گریزان میسازند، ولی شهرهای امروزی مظهر تمدن، فرهنگ و اداره جامعه هستند که خود از ویژگی‌های گردشگری بدور نیستند و بعضاً ارزشمندترین منابع توریستی را در خود جای دادهاند. برخی از این مراکز عبارتند از: موزهها، کاخها، بناهای تاریخی، فضاهای تاریخی، پارکها، مراکز خرید که جذاب برای افراد بوده و آنها را به سویی خود جذب می‌کنند(موحد، ۱۳۸۱: ۶۴). عوامل ویژهای در ایجاد تحول در گردشگری شهری نقش داشتهاند. گردشگری شهری پدیدهای بس کهن است که پس از سالهای پر شکوه و جلالی که به دیدار نخبگان اشراف از محلهها و مکانهای باب روز اختصاص داشت، در سالهای ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ مرحله‌گذاری را طی کرد و نوعی سیر قهقرایی به خود دید که دو دلیل اساسی داشت.
گسترش خارق‌العاده رفتن به تعطیلات با استفاده از حقوق. این امر بر مبنای ارزشهای کانلا طبیعی(هوای خالص، خورشید، رها سازی بدون از قیود) و پندار تصویری منفی از شهرها شهرها استوار بود.
به استثنای شهرها و محلههای باب روز، دلیل اصلی مسافرت به شهرها، دیدار از خانواده و بستگان بود.
اما سالهای اخیر گردشگری شهری افزایش قابل ملاحضهای یافته است و بر شمار بازدیدکنندگان در شهرها افزوده شده است. از عوامل تاثیرگذار در افزایش رشد گردشگری شهری را اقدامات مسئولان شهرها و دولتها برای بهبود سیمای فیزیکی شهرها و تاسیسات اقامتی آنها میتوان برشمرد (کازس و فرانسواز، ۱۳۸۲: ۳۲).

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت zusa.ir مراجعه نمایید.