ارزیابی و رتبه بندی توان های اکوتوریسمی و ظرفیت گردشگری شهر کرمانشاه- قسمت ۳

ارزیابی و رتبه بندی توان های اکوتوریسمی و ظرفیت گردشگری شهر کرمانشاه- قسمت ۳

اکتبر 23, 2020 Off By مدیر سایت

۲ – ۳ – ۲- گردشگری انبوه و جایگزین
گردشگری انبوه[۳] عبارت است از گردشگری معمولی که در سطح گسترده در سراسر جهان وجود دارد. این نوع گردشگری کاملا به صنعت گردشگری و سازمانها و مؤسسات خدمات گردشگری وابسته است. ویژگی بارز گردشگری انبوه در برابر گردشگری جایگزین[۴] این است که برنامههای سفر در گردشگری انبوه کاملا رایج و دارای مقبولیت عمومی است، در حالی که گردشگری جایگزین هر انتخاب دیگری غیر از گردشگری انبوه را شامل میشود و ممکن است برای جامعه میزبان، مفید یا زیانبار باشد، مانند گردشگری خاصی که با انگیزههای فحشا و یا استفاده از مواد مخدر صورت میگیرد و یا آن نوع از گردشگری که به محیط زیست کشور میزبان خسارت وارد میآورد (زاهدی، ۱۳۸۲: ۲). در مجموع، گردشگری جایگزین نوعی از گردشگری است که در واکنش به توسعه عنان گسیخته گردشگری انبوه در دهههای ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ مطرح شده و هدف آن به کارگیری روشهای نوین در گردشگری به جای روشهای مخرب گردشگری انبوه است (کاظمی، ۱۳۸۹: ۲۵).
۲ – ۳ – ۳- جهانگردی فام
در متون خارجی این عنوان بصورت جهانگردی ACE[5] آمده است که از حروف اول سه کلمه Adventure، Cultural و Ecotourism به وجود آمده است.کلمه فام متشکل از حروف اول کلمات فرهنگی، اکوتوریسم و ماجراجویانه در فارسی استفاده شده است. در این طبقه‌بندی، جهانگردی به سه دسته تقسیم شده است:
در جهانگردی فرهنگی، هدف دیدار از مراسم، خصوصیات، شعایر و نمودهای فرهنگی جامعه میزبان است.
در اکوتوریسم، دیدار از طبیعت در کانون توجه جهانگردان قرار دارد.
جهانگردی ماجراجویانه با خطر پذیری و ماجراجویی ملازمت دارد.
ارتباط بین این سه نوع جهانگردی در شکل ۲ – ۱ نشان داده شده است (کاظمی، ۱۳۸۹: ۲۵ – ۲۶).
شکل ۲ – ۱: ارتباط تعاملی انواع مختلف جهانگردی
مآخذ: کاظمی، ۱۳۸۹: ۲۵ – ۲۶
۲ – ۳- ۴- گردشگری بر اساس محل سکونت افراد
سازمان جهانی گردشگری بر اساس محل سکونت افراد، سه شکل گردشگری را معرفی کرده است:
گردشگری درون مرزی[۶]: شامل ساکنان یک کشور میشود که فقط در داخل همان کشور مسافرت می‌کنند،
گردشگری برون مرزی[۷]: شامل ساکنان یک کشور میشود که به سایر کشورها مسافرت میکنند،
گردشگری خارجی: شامل افرادی که ساکن یک کشور نیستند و به آن کشور مسافرت می‌کنند(داسول، ۱۹۹۷: ۸- ۱۰).
۲ – ۳- ۵- گردشگری از بعد تقاضا
گردشگری از بعد تقاضا به سه دسته گردشگری داخلی، ملی و بین‌المللی تقسیم میشود.
گردشگری داخلی[۸](یا بومی): در این حالت اشخاص مقیم یک کشور حداکثر برای دوازده ماه به محلی در کشور خودشان که خارج از محیط معمولی آنهاست سفر میکنند و هدف اصلی آنها از این سفر انجام کاری نیست که سرانجام آم دریافت مزد از محل مورد بازدید باشد (پاپلی یزدی و سقایی،۱۳۸۵: ۱۳).
گردشگری ملی[۹]: این نوع گردشگری شامل گردشگری در داخل همان کشور است. این نوع گردشگری نیز دارای تأثیرات اقتصادی است. در واقع بخش مهمی از صنعت توریسم شامل گردشگری داخلی است و گردشگران داخلی نیز قشر وسیعی از گردشگر را تشکیل میدهند (میری، ۱۳۹۰: ۲۸).
گردشگری بین المللی[۱۰]: در این نوع گردشگری افراد برای حداکثر مدت دوازده ماه به کشوری که محل اقامت معمول آنها نیست و خارج از محیط معمول زندگیشان قرار دارد سفر میکنند و هدف اصلی آنها از این بازدید انجام کاری نیست که سرانجامش دریافت مزد از کشور مورد بازدید باشد (پاپلی یزدی و سقایی،۱۳۸۵: ۱۳).
۲ – ۳- ۶- گردشگری براساس فعالیت، موضوع، جاذبه‌ها و تعاملات گردشگری
ماجراجویانه و اکتشافی(دهستانی، ۱۳۸۳: ۱۳).
توریسم دارای اشکال مختلف و انواع گوناگونی است که بسته به شرایط محیطی، متفاوت است (cater, 2000: 43). اکوتوریسم مفهوم نسبتاً جدیدی از توریسم است که هنوز هم اغلب، درست درک نشده و صحیح به کار نمی‌رود. واژه اکوتوریسم نخستین بار در دهه ۱۹۸۰ به کار رفت (درام و مور، ۱۳۸۸: ۵) و مجمع بین‌المللی اکوتوریسم در سال ۱۹۹۱ نخستین تعریف خود را از اکوتوریسم این چنین ارائه داد: مسافت به منابع طبیعی که همراه با مسئولیت و موجب حمایت و حفاظت محیط زیست شده، بهبود سطح زندگی مردم محلی(بومی) را به دنبال داشته باشد (Havenegeard, 1994: 25). یکی از راهبردهایی که اخیراً در اغلب کشورهای جهان مورد توجه قرار گرفته، توسعه و گسترش روزافزون گردشگری بخصوص فعالیت‌های مرتبط با اکوتوریسم است(قادری، ۱۳۸۳: ۳۶). توسعه‌ی فعالیت های گردشگری در عرصه‌های طبیعی جغرافیایی میتواند پیامدهای دوگانهی مثبت و منفی قابل توجهی در عرصه های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و اکولوژیکی را در پی داشته باشد. بر این اساس در صورت پایبندی و مد نظر داشتن و رعایت مفاهیم، اصول و اهداف مورد نظر در رویکرد توسعهی پایدار میتواند زمینهی حفاظت از محیط زیست و در عین حال بروز تحولات مثبت اقتصادی و اجتماعی را در منطقه در پی داشته باشد و در صورت عدم در نظر گرفتن راهبردها و استانداردهای زیست محیطی در توسعهی فعالیتهای گردشگری در عرصه های طبیعی مناطق و نیز عدم انجام ارزیابی مستمر از نتایج این فعالیتها بر عرصههای طبیعی و اکولوژیکی، احتمال بروز پیامد‌های منفی و زیان بار اکولوژ یکی در ابعاد انسانی و زیست‌ محیطی در این عرصهها را شاهد خواهیم بود. بر این مبنا بایستی در فرآیند توسعه فعالیتهای گردشگری طبیعی تمامی ابعاد و وجوه را در نظر داشت و با مد نظر داشتن و رعایت آن‌ها اقدام به تدوین برنامه‌های توسعه در حوزهی اکوتوریسم نمود. از دیدگاه زیست محیطی توجه به فواید گردشگری نباید مانع از پرداختن به جنبههای نامطلوب این پدیده گردد (پاپلی یزدی، ۱۳۸۶: ۱۰۲).
رویکرد به اکوتوریسم به عنوان الگوی فضایی گردشگری در طبیعت، امروزه مورد توجه فراوانی قرار گرفته است. اکوتوریسم میرود تا در قرن بیست و یکم بسیاری از فضاهای جغرافیایی را تحت تاثیر قرار داده و الگوی فضایی جدیدی را در نواحی مختلف جغرافیایی ایجاد نماید (رخشانی‌نسب و ضرابی، ۱۳۸۸: ۴۲). اکوتوریسم یا طبیعتگردی سفری است در ارتباط با مناطق به منظور مشاهدات خاص، مطالعه، افزایش تحسین و شگفتی، لذت بردن از مناظر مانند گیاهان و جانوران وحشی یا وجود فعالیت‌های فرهنگی خاص هر منطقه یا کشور شامل گردش، قایق سواری، کمپینگ، عکاسی، مشاهده حیات‌وحش و دیگر فعالیتها است (امینی نسب، ۱۳۸۱: ۴۷). این نوع از فعالیت توریستی مبتنی بر استفاده از منابع طبیعی مانند، جنگل، دریا، کوهها، کویرها و دریاچهها میباشد و هدف اصلی آن بوم شناسی محیطهای طبیعی است. اکوتوریسم در مفهوم عام و کلاسیک خود بر مبنای استفاده از منابع طبیعی است که غالباً بدانها s3 میگویند یعنی دریا، سواحل و خورشید(Lawton & Weaever, 2000: 35). این نوع از توریسم در حال حاضر توجه زیادی را به خود جلب کرده است و رشد فزایندهای را دارد. از سوی دیگر با توجه به ورود مباحثی نظیر توسعه پایدار به جوامع مختلف، اکوتوریسم اهمیت فوقالعادهای را به دست آورده است، تا جای که سال ۲۰۰۲ از سوی سازمان جهانی توریسم سال بین‌المللی اکوتوریسم نامیده شده است (حیدری چیانه، ۱۳۸۳: ۸۴). بر اساس برآورد سازمان جهانی گردشگری (WTO) در حالی که رشد عمومی صنعت توریسم برای نخستین دهه پیش رو (۲۰۰۰ تا ۲۰۱۰) بین ۳/۴ تا حداکثر ۷/۶ درصد پیش‌بینی شده بود، یافتههای موجود بیانگر آن است که بیشترین قسمت از این رشد در بخش اکوتوریسم به وقوع پیوسته و به طور کلی رشد این بخش بین ۱۰ تا ۳۰ درصد خواهد بود. به این ترتیب انتظار میرود تا یک دهه دیگر شمار طبیتگردان که اکنون ۷ درصد از کل مسافران جهان را شامل میشود، به بیش از ۲۰ درصد برسد (رخشانینسب و ضرابی، ۱۳۸۸: ۴۲ – ۴۳).
۲ – ۴ – مفهوم اکوتوریسم(طبیعت گردی)
تعاریف و تفسیرهای گوناگونی از واژه اکوتوریسم وجود دارد اما عموماً شامل سفرهای زیست محیطی پایدار و بازدید و لذت بردن از طبیعت با ترویج محافظت از آن، تأثیرگذاری کمتر نسبت به بازدید کننده و دست اندرکار کردن مردم بومی است (ضیایی و میرزایی، ۱۳۸۶: ۴۵). این تعارف اولیه بیشتر متوجه برجسته کردن انگیزه درک و استفاده از ابعاد طبیعی – اکولوژیک است (Butter and Stephan, 2004: 31). اولین تعریف جامع، کوتاه و معتبر توسط انجمن بین‌المللی اکوتوریسم در سال ۱۹۹۰ ارائه شد: «سفر مسئولانه به مناطق طبیعی به منظور حفظ محیط زیست و بهبود اوضاع اقتصادی جوامع محلی». همزمان با کسب آگاهی و تجربه بیشتر، نیاز به یک تعریف جامع و کامل از اکوتوریسم نیز افزایش یافت. جدیدترین، بهترین و کاملترین تعریف توسط مارت هانی[۱۱] در سال ۱۹۹۹ ارائه شد: اکوتوریسم، سفر به مناطق حساس، بکر، سالم، و معمولا حفاظت شده میباشد. اکوتوریسم برای گردشگری، یک سفر آموزنده میباشد، که درآمد آن صرف حفاظت محل شده و مستقیماً در رشد و توسعه اقتصادی و تقویت سیاسی جوامع محلی تاثیر گذاشته و موجب تکریم فرهنگهای گوناگون و حقوق بشر میگردد (درام و مور، ۱۳۸۸: ۵).
به اعتقاد گان[۱۲] (۲۰۰۰) گردشگری مبتنی بر طبیعت، هم انواع گردشگری متمرکز، گردشگری با انگیزههای هیجان طلبی و گردشگری با پیامد خفیف را که در آنها انگیزه اصلی بهرهبرداری از طبیعت وحشی و دست نخورده، همراه با گونهها و زیستگاه‌های جانوری، سیماهای طبیعی و رودخانههای جذاب و تماشایی است را شامل میشود (گان، ۲۰۰۰: ۱۱۲). فنل معتقد است که اکوتوریسم نوعی گردشگری در طبیعت است که تاثیرات اندکی را بر محیط زیست و منابع طبیعی وارد نموده و در حفظ و بقای گونهها و زیستگاهای طبیعی سهیم می‌باشد (فنل، ۱۳۸۵: ۶۳).
در تعریفی دیگر اکوتوریسم سفری است در ارتباط با مناطق به منظور مشاهدات خاص، مطالعه، افزایش تحسین و شگفتی، لذت بردن از مناظر مانند گیاهان و جانوران وحشی یا وجود فعالیتهای فرهنگی خاص هر منطقه و یا کشور و شامل گردش، قایق‌سواری، کمپینگ، عکاسی، مشاهده حیات‌وحش و دیگرفعالیتهاست (دخیلی کهنموئی، ۱۳۸۳: ۲۰).
۲ – ۵ – معیارها و ویژگیهای اکوتوریسم
با رشد و تخصصی شدن صنعت گردشگری و مقوله اکوتوریسم به عنوان راهکاری برای تأمین منافع زیست محیطی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی چه در سطح ملی و چه در سطح محلی، در سطح گسترده‌ای مورد استقبال قرار گرفته است.
هتزر در سال ۱۹۶۵ چهار معیار زیر را برای توصیف اکوتوریسم ارائه کرد:
حداقل تأثیر منفی بر محیط زیست؛
حداقل تأثیر منفی بر فرهنگ و حداکثر مسئولیت‌پذیری نسبت به فرهنگ جامعه میزبان؛
حداکثر سود اقتصادی برای جامعه میزبان؛
حداکثر رضایت تفریحی برای گردشگران (کریمی، ۱۳۸۳: ۶).
۲ – ۶ – جنبه های اکوتوریسم
بنابراین با توجه به دیدگاههای ذکر شده، در تعریف اکوتوریسم باید بر جنبههای زیر تاکید شود:
۲ – ۶ – ۱- جنبههای علمی

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت azarim.ir مراجعه نمایید.