قبل اینکه با سرطان مغز استخوان آشنا شیم، لازمه اول ببینم که از پایه خود مغز استخوان چیه و چه کاربردی واسه بدن داره. مغز استخوان یک بافت اسفنجیه که داخل بعضی استخوانا، مثل مفصل ران و استخوان ران هست. مغز استخوان دربردارنده ی سلولای بنیادیه که به شکلای مختلف سلولای خونی موجود در بدن پیشرفت پیدا می کنن، مثل:

  • گلبولای قرمز که اکسیژن و دی اکسیدکربن رو به سراسر بدن می رسانند؛
  • گلبولای سفید که با عفونتا جنگ می کنن؛
  • پلاکتا که به لخته شدن خون کمک می کنن؛

بدن معمولا این گلبولا رو هنگام نیاز تولید می کنه، مثل وقتی که گلبولای قدیمی ازبین می رن. بعضی وقتا این سلولا با سرعت بیش ازحد یا غیرطبیعی رشد می کنن که اونو به نام سرطان مغز استخوان می شناسن. در این مقاله می خواهیم، با سرطان مغز استخوان، شکلای مختلف اون و همین طور راه های تشخیص و درمون اون آشنا شیم.

 

شکلای مختلف سرطان مغز استخوان

سرطان مغز استخوان طبق نوع سلولای آسیب دیده دسته بندی می شه.

۱. مولتیپل میلوما

مولتیپل میلوما یه جور از سرطانه که در پلاسماسلا روی می ده. پلاسماسلا در مغز استخوان ساخته می شن.

۲. لوکمیا

لوکمیا سرطانای گلبول سفید هستن. بعضی وقتا این نوع سرطانا می تونن در شکلای مختلف گلبولا شروع شن.

لوکمیاهای زیاد سرطانایی با رشد سریع و لوکمیاهای طولانی سرطانایی با رشد آهسته هستن. چندین نوع مختلف لوکمیا هست:

  • لوسمی زیاد لنفاوی (ALL): این نوع لوکمیا در کودکان بیشتر از بزرگسالان شایعه.
  • لوسمی زیاد مغز استخوان (AML): این نوع لوکمیا در بزرگسالان شایع تره، اما در کودکان هم ممکنه پیشرفت یابد.
  • لوسمی طولانی لنفاوی (CLL): این نوع لوکمیا در لنفوسیتا (یه جور گلبول سفید) دیده می شه و در بزرگسالان شایع تره.
  • لوسمی طولانی مغز استخوان (CML): این نوع لوکمیا کمیابه. در مغز استخوان شروع می شه و به خون و بقیه بافتای بدن گسترش پیدا میکنه.
  • لوسمی طولانی میلومونوسیتیک (CMML): این نوع لوکمیا در اون دسته از سلولای مغز استخوان پیدا می شه که دیگر گلبولا رو میسازن. بیشتر بزرگسالان رو تحت اثر قرار می ده.
  • لوسمی کودکان: لوسمی کودکان شایع ترین نوع سرطانه که کودکان و نوجوانان رو دچار می کنه. بیشتر موارد لوسمی کودکان ALL یا AML هستن.

۳. لنفوما

لنفوما سلولای سرطانی در سیستم لنفاوی هستن. این نوع سرطانا می تونن در خیلی از جاهای بدن، ازجمله در مغز استخوان روی بدن.

مطلب مشابه :  علائم مریضی سلیاک، روش های تشخیص و علاج اون 

دو نوع اصلی لنفوم هست:

  • لنفوم غیرهوچکین: یه جور لنفوم که روی لنفوسیتا اثر می ذاره. این سرطانا می تونن در هر جای بدن پیشرفت یابند و خیلی از شکلای مختلف مختلف لنفوسیتا رو تحت اثر بذارن.
  • لنفوم هوچکین: لنفوم هوچکین هم یه جور از سرطانه که روی لنفوسیتا اثر می ذاره. فرق اصلی بین لنفوم هوچکین و غیرهوچکین، وجود نوع مخصوصی از سلول غیرطبیعی به نام سلول رید اشتنبرگه.

نشونه ها و علائم سرطان مغز استخوان

علائمی که فرد گرفتار تجربه می کنه، طبق نوع سرطان، اینکه کجا قرار داره و چقدر تهاجمیه، فرق دارن.

نشونه های مولتیپل میلوما اینا هستن:

  • درد یا شکستگیای استخوان؛
  • خستگی؛
  • افزایش عفونت؛
  • تغییر در تعداد دفعات ادرار؛
  • سرگیجه؛
  • تشنگی؛
  • حالت تهوع یا استفراغ؛
  • کاهش وزن.

نشونه های لوکمیا اینا هستن:

  • ضعف؛
  • خستگی؛
  • تنگی نفس؛
  • تب؛
  • درد استخوان؛
  • کاهش وزن؛
  • تعریق شبونه؛
  • بزرگ شدن غدد لنفاوی یا طحال؛
  • عفونتای تکراری؛
  • چهره ی رنگ پریده؛
  • کبودی تکراری و بدون دلیل؛
  • خونریزی طولانی از زخمای کوچیک؛
  • بدن درد.

نشونه های لنفوم مثل به نشونه های لوکمیا هستن، اما ممکنه اینا رو هم شامل شن:

  • سرفه طولانی؛
  • خارش پوست؛
  • عرق شبونه؛
  • خستگی؛
  • تب؛
  • درد غده ی لنفاوی پس از مصرف الکل؛
  • بزرگ شدن غدد لنفاوی؛
  • کاهش اشتها؛
  • شکم درد؛
  • جوش یا غدد پوستی؛
  • احساس پر شدن یا پف کردن از طحال بزرگ شده.

اگه کسی این نشونه ها رو داره، باید خیلی سریع واسه معاینه به دکتر مراجعه کنه.

تشخیص سرطان مغز استخوان

آزمایشایی که واسه تشخیص سرطان مغز استخوان انجام می شن اینا هستن:

  • آزمایشای خون و ادرار: آزمایش خون یا ادرار می تونه پروتئین خاصی رو که با مولتیپل میلوما در ارتباطه شناسایی کنه. آزمایش خون می تونه کارکرد کلیه، سطح الکترولیت یا بقیه سطوح گلبولی رو هم آزمایش کنه.
  • آسپیراسیون مغز استخوان: دکترا از سوزن مخصوصی استفاده می کنن تا یکی از استخوانا رو سوراخ کنن و نمونه کوچیکی از مغز استخوان رو بردارن. متخصصی این نمونه رو زیر میکروسکوپ بررسی می کنه و دنبال سلولای غیرطبیعی یا سرطانی می شه. این آزمایش به خاطر به کمه کم رساندن ناراحتی یا درد، با بیهوشی انجام می شه.
  • آزمایشای تصویربرداری: اشعه ی اکس، اسکن توموگرافی کامپیوتری (CT)، تصویرسازی زیاد مغناطیسی (MRI) و اسکن برش نگاری با گسیل پوزیترون (PET) می تونن واسه یافتن استخوانای غیرطبیعی یا آسیب دیده استفاده شن.
مطلب مشابه :  علائم سکته مغزی چیه و چیجوری میشه به فرد آسیب دیده کمک کرد؟ 

این آزمایشا در طول دوره درمون هم به طور متناوب استفاده می شن تا چگونگی روند درمون یا چگونگی پیشرفت مریضی کنترل شه.

درمون سرطان مغز استخوان

درمون سرطان مغز استخوان بسیار منحصربه فرده و به عوامل زیادی بستگی داره، ازجمله میزان پیشرفت سرطان و سلامت عمومی فرد گرفتار. درمون می تونه به خاطر بهبود کامل، جلوگیری از پخش یا بعضی وقتا فقط واسه به کمه کم رساندن علائم استفاده شه تا فرد راحت تر باشه. وقتی دیگر هیچ سلول غیرطبیعی در خون یا مغز استخوان وجود نداشته باشه، فرد دلخواه بهبود پیدا کرده.

شکلای مختلف درمون سرطان مغز استخوان عبارت ان از:

۱. شیمی درمانی

شیمی درمانی از دارو واسه ازبین بردن سرطان یا جلوگیری از گسترش اون استفاده می کنه. شکلای مختلف مختلف خیلی از علاجای شیمی درمانی وجود دارن.

۲. پیوند مغز استخوان

در بعضی موارد، پیوند مغز استخوان هم یکی از گزینه ها حساب می شه، اما همه بیماران نمی تونن از این نوع درمون بهره ببرن. در این درمون، دُزهای بالایی از شیمی درمانی به فرد گرفتار داده می شه تا مغز استخوان الان از بین برود و بعد سلولای پیوندی به شکل داخل وریدی دریافت می شن.

۳. پرتودرمانی

این درمون شامل اِعمال تابش مستقیم به سلولای سرطانی به خاطر جلوگیری از افزایش آنهاست.

پس از تشخیص سرطان مغز استخوان دکتر یا انکولوژیست درباره گزینه های موجود درمانی صحبت کرده و یک طرح درمون ارائه میدن. ممکنه این برنامه به شکل دوره ای نیاز به تجدیدنظر داشته باشه که بستگی به چگونگی واکنش سرطان به درمون و چگونگی واکنش فرد به داروها داره.

دورنما

پس از تشخیص سرطان مغز استخوان، دورنمای موجود از هر یکی به یکی دیگر متفاوته. خیلی از افراد با تشخیصی زودهنگام، واکنش خوبی به درمون نشون میدن و پس از درمون هم سالای سال بدون سرطان به زندگی ادامه میدن.

در موارد دیگری که سرطان تهاجمیه، ممکنه واکنش خوبی به درمون نشون داده نشه. جدا از اینکه این، هم سرطان و هم علاجای سرطان می تونن باعث نتایج خطرناکی مثل عفونت شدید یا مشکل کلیه بشن.

تحقیقات سرطان همیشه در حال یافتن علاجای جدید و داروهای امیدوارکنندهه. واسه گزینه های مختلف درمون، باید به دکتر متخصص مراجعه کرد.