شاید نام مریضی سلیاک واسه تون غریب باشه و تا کنون اونو نشنیده باشین. مریضی سلیاک چیه؟ مریضی سلیاک یه جور مشکل طولانی در سیستم هاضمهه که از واکنش سیستم ایمنی بدن نسبت به گلیادین به وجود میاد. گلیادین، یه جور پروتئین گلوتن موجود در گندمه. این پروتئین به کم در جو دوسر یا گندم سیاه هم دیده می شه. این پروتئین موجب تورم و تخریب لایه داخلی روده کوچیک می شه و ممکنه باعث جذب نشدن بعضی ویتامینا و معدنی موردنیاز بدن هم بشه. همراه ما باشین، در این مقاله اطلاعات مفیدی درباره مریضی سلیاک در اختیارتون می ذاریم.

 

از علائم مریضی سلیاک میشه به اسهال طولانی، کاهش وزن و خستگی اشاره کرد. در بعضی موارد هم تنها نشونه این مریضی اونِمی یا همون کم خونیه و تشخیص دچار بودن فرد به سلیاک به تعویق میفته. این مریضی در کشوری مثل ایالت متحده آمریکا از هر ۱۴۱ نفر ۱ فرد رو درگیر کرده. مریضی نام برده، افرادی رو که از نظر ژنتیکی در خطر دچار شدن هستن تهدید می کنه و معمولا در سالای میانی زمان کودکی شروع می شه. مریضی سلیاک درمانی نداره و فقط با رعایت رژیم غذایی ویژه میشه اونو مدیریت و کنترل کرد.

کودکی-نام-تصویر

حقایقی درباره مریضی سلیاک

  • سلیاک یکی از بیماریای خودایمنیه که فرد رو در برابر مصرف گلوتن ضعیف می سازه.
  • کم خونی و سوتغذیه مثل مشکلات این مریضی هستن.
  • تنها راه کنترل این مریضی، استفاده از رژیم غذایی بدون گلوتنه.
  • استفاده از رژیم غذایی بدون گلوتن فقط واسه افرادی که توانایی مصرف گلوتن ندارن، پیشنهاد می شه.

علائم مریضی سلیاک چیه؟

سلیاک یه جور مشکل مزمنه. علائم اون از کم تا شدید با گذشت زمان تغییر می کنه و در هر فرد می تونه به شکل متفاوتی دیده بشه. بعضی از افراد بدون نشونه ای خاص هستن و بعضی وقتا هم علائم خود رو برخلاف وجود مریضی دیر نشون میدن. بعضی از علائم شایع مریضی سلیاک از این قراره:

  • بروز علائمی در دستگاه گوارش مثل دردهای شکمی، اسهال، حالت تهوع، استفراغ و نفخ شکم؛
  • بوی چرک در مدفوع با چربی اضافه در اون موسوم به مدفوع چرب؛
  • درد استخوان و مفصل؛
  • افسردگی، بدرفتاری و حملات پانیک؛
  • ضعف بدن و خستگی؛
  • خیلی راحت دچار کبودی و خون دماغ شدن؛
  • احتباس مایعات؛
  • ناباروری؛
  • گرسنگی دائمی؛
  • کم خونی فقر آهن؛
  • سوءتغذیه و فقر مواد مغذی مثل کمبود ویتامین K، کمبود ویتامین D و کمبود ویتامین B12؛
  • ایجاد زخم دهن و تغییر رنگ دندانا؛
  • بررسی رفتن ماهیچها، ضعف و درد در اونا؛
  • آسیب رسیدن به اعصاب که باعث مورمور شدن پاها می شه؛
  • وجود خون در ادرار و مدفوع.

بعضی از افراد دچار یه جور تحریک و خارش پوستی به نام درماتیت هرپتی فرمیس (dermatitis herpetiformis) می شن. در این حالت قسمتایی از بدن مثل آرنجا، زانوها، شونه ها، باسن و صورت ملتهب و قرمز می شن. مریضی سلیاک باعث جذب نشدن مواد مغذی و سوءتغدیه هم می شه و می تونه به روده ی بزرگ و بقیه انداما آسیب جدی وارد کنه.

خیلی از بزرگسالان با علائم کم تر، دچار خستگی و کم خونی می شن یا ممکنه فقط دچار ناراحتیای شکمی مبهم مثل نفخ، اتساع شکم و گاز اضافی بشن. بعضی از افراد هم هیچ نشونه خاصی ندارن، اما حال عمومی شون تحت اثر این مشکل خوش نیس.

تنوع علائم مریضی می تونه به عوامل زیر وابسته باشه:

  • مدت زمانی که هر فرد شیر مادر مصرف کرده. علائم در این افراد با تعویق خود رو نشون میدن؛
  • مقدار گلوتن مصرف شده؛
  • سنی که فرد در اون مصرف گلوتن رو شروع کرده؛
  • سطح آسیبی که روده ی کوچیک دیده.

طبق تحقیقی که در مجله جاما نورولوژی (jama neurology) انجام شده، افراد دچار سلیاک بیشتر در خطر دچار شدن به مریضی نوروپاتی هستن.

علائم مریضی سلیاک در نوزادان و کودکان چیجوریه؟

این مریضی در کودکان و نوزادان به شکل مشکلات روده خود رو نشون می ده. مثلا باعث تحریک پذیری، اسهال و اخلال در رشد و نمو می شه. در بخشایی هم امکان کاهش وزن، تخریب مینای دندان و بلوغ با تأخیر هست.

مطلب مشابه :  علائم سندرم استکهلم، تشخیص و علاج اون 

آزمایش سلیاک؛ تشخیص مریضی سلیاک چیجوریه؟

دکتر واسه تشخیص این مریضی معمولا سوالایی مطرح می کنه و از علائم و نشونه های فرد می پرسد. ممکنه آزمایشایی هم واسه تشخیص این مریضی صورت بگیره:

آزمایش خون می تونه موارد زیر رو نشون بده:

  • آنتی بادیای آنتی گلیادین؛
  • آنتی بادیای اندومیزیال؛
  • آنتی بادی ضدترانس گلوتامیناز.

خون واسه بررسی وجود آنتی بادیای علیه پپتید گلیادین دی آمیده (TTG) و بعضی وقتا وجود آنتی گلیادین (AGA) و آنتی بادی اندومیزیوم (EmA) بررسی می شه. تکه ورداری محدودی هم واسه تشخیص مریضی سلیاک صورت میگیره و دکتر مثلا ورداری از لایه داخلی روده از آندوسکوپی کمک میگیره. معمولا واسه بالا بردن امکان تشخیص درست، چندین نمونه ورداشته می شه.

شرایطی که در اون علائمی مثل با سلیاک دیده می شه، به این ترتیبه:

  • مشکلای لوزالمعده؛
  • مریضی کرون در روده ی کوچیک؛
  • سندروم روده تحریک پذیر؛
  • رشد بیش ازحد باکتریای روده کوچیک؛
  • حساسیت به گلوتن که علائم کم تری داره و به عنوان مشکلی جداگونه شناخته می شه.

پزشکان در زمان تشخیص باید موارد بالا رو دید کنن.

گلوتن در چه موادیه؟

تنها درمون این مریضی پرهیز از مصرف گلوتنه. اگه با دقت و سرسختی رژیم غذایی بدون گلوتن رعایت بشه، رودها به طور طبیعی بهبود پیدا می کنن و علائم هم از بین می رن. اما مصرف دوباره گلوتن می تونه موجب خیلی بد ترشدن مشکل بشه. بیماران باید بدونن که کدوم ماده غذایی شامل گلوتنه. البته تشخیص این موضوع کمی سخته، چون خیلی از مواد غذایی به طور مخفی دارای گلوتن هستن. پس بیماران باید از یک متخصص آگاه در این مورد کمک بخوان.

خیلی از اجناس غذایی برچسب بدون گلوتن دارن مثل نونا، ماکارونی، بیسکویتا و… . تولیدکنندگان باید مشتری رو در جریان مواد سازنده اجناس خود قرار بدن و خریداران هم قبل از خرید و مصرف باید روی بسته ها رو بخونن و دقت به خرج بدن. وقتی روی اجناس «بدون گلوتن» درج می شه، معنیش این نیس که محصول بدون این ماده، بلکه منظور اینه که میزان گلوتن موجود در اون مضر نیس.

قوانین و روش ها در کشورهای مختلف واسه درج این موضوع روی بسته های مواد غذایی مختلف متفاوته. در هر حال مصرف کننده باید دقت به خرج بده. شخصی که رژیمی بدون گلوتن داره باید به این موارد دقت کنه و از مواد زیر بپرهیزد:

  • مواد غذایی ساخته شده از گندم، گندم سیاه، سبوس، آرد غنی شده، بلغور و جو مثلا برشتوک، شکلای مختلف نونا، ماکارانی، بیسکویت، کیک و کلوچه و…؛
  • نوشیدنیایی که در اونا از غلات استفاده می شه مثل دلسترها؛
  • جوی دوسر.

جوی دوسر بعضی وقتا با گندم ترکیب می شه. در بعضی موارد با اجازه دکتر امکان استفاده کم و حساب شده جوی دوسر در رژیم غذایی بیماران هست. جدا از اینکه اینا، خیلی از مواد غذایی هم حاول گلوتن هستن. پس باید دقت کافی در انتخاب مواد مختلف به خرج داد:

خیلی از غذاهای فرآوری شده شامل گلوتن هستن:

  • سوپای کنسروی؛
  • شکلای مختلف سُسا، سس گوجه فرنگی، سس خردل؛
  • سس سویا؛
  • ادویه جات و چاشنیا؛
  • بستنی و آب نبات؛
  • گوشتا و سوسیسای کنسروی و فرآوری شده.

گلوتن در مواد زیر هم ممکنه وجود داشته باشه:

  • در بعضی داروهای بدون نسخه؛
  • تولیدات و اجناس شامل ویتامین؛
  • مواد و اجناس بهداشتی و آرایشی مثل رُژ لب، براق کننده ی لب، خمیردندان و…؛
  • تمبر نامه.

افرادی که به سلیاک گرفتار هستن، معمولا دچار نبود تحمل لاکتوز هم هستن، پس مصرف نکردن لاکتوز هم می تونه مفید باشه. این افراد باید در تهیه مواد غذایی، روی بسته ها رو بخونن و در رستوران هم از گلوتن نداشتن مواد اطمینان حاصل کنن. بعضی از رستورانا ممکنه منویی از غذاها و خوراکیای بدون گلوتن ارائه بدن.

مطلب مشابه :  علائم سرطان روده و ۱۰ خوراکی واسه جلوگیری از این مریضی خطرناک 

همه باید از خوردن گلوتن پرهیز کنن؟

کسائی که به مریضی سلیاک دچار نیستن یا نسبت به مصرف گلوتن مشکلی ندارن، واسه پرهیز از مصرف گلوتن باید با دکتر مشورت کنن. چون مصرف نکردن گلوتن بدون مشورت با دکتر می تونه باعث کمبودهایی در بدن بشه. طبق تحقیقای معتبر، هیچ دلیلی واسه مصرف نکردن گلوتن در راه رسیدن به سلامت بیشتر وجود نداره.

رژیم غذایی مبتلایان به سلیاک

مصرف موادی مثل ذرت، ارزن، برنج و برنج وحشی واسه بیماران سلیاک مانعی نداره. مصرف بعضی مواد به شکل غلات آسیاب شده مثلا گیاه تاج خروسی، دانه های خوراکی مثل کینوا، گندم سیاه و… مثل سیب زمینی، موز، نشاسته کاساو و لوبیای گاربانزو بی خطر هستن. این مواد بدون گلوتن هستن و مصرف اونا جای نگرانی نداره.

افرادی که دچار مریضی سلیاک هستن، باید از مکملای غذایی معدنی و ویتامینی استفاده کنن تا مشکلات مصرف نکردن گلوتن تهدیدشان نکنه. با جانشین کردن مواد دیگری به جای مواد غذایی گلوتن دار و تنظیم زمان و دمای پخت خیلی راحت میشه یک رژیم غذایی سالم داشت.

درمون مریضی سلیاک چیجوریه؟

محققان به دنبال داروهایی هستن که مستقیما روی روده اثر می ذارن، علاجایی که بر سیستم ایمنی بدن تأثیرگذار هستن و واکسنایی که از بروز سلیاک جلوگیری می کنه. اما فعلا درمانی قطعی واسه مریضی سلیاک وجود نداره و تنها راه کنترل اون، استفاده از رژیم غذایی بدون گلوتنه.

اگه بیماران از مصرف گلوتن پرهیز نکنن، در زندگی دچار مشکلاتی می شن و ممکنه تحت شرایط پزشکی خاصی قرار بگیرن. جدا از اینکه اینکه کیفیت زندگی شون هم تحت اثر قرار خواهد گرفت.

مشکلات مریضی چیه؟

در این مریضی، امکان اتفاق ریزش مو، کم خونی و پوکی استخوان به خاطر جذب نشدن مؤثر مواد مغذی هست و ایجاد زخم در روده کوچیک هم محتمله. مریضی سلیاک با بعضی از شکلای مختلف سرطان هم مرتبطه مثل لنفوم روده و آدنوکارسینوم روده کوچیک، سرطان حنجره و مری.

در موارد نادری، در صورت مدیریت نکردن مریضی سلیاک، مریضیای ریفراکتوری رخ می ده. دلیل اتفاق این دست از مریضیا به دلیل رعایت نکردن رژیم غذایی صحیحه. در افرادی که به این دست از مریضیا دچار می شن وضعیت واسه یه مدت طولانی با اونا همراهه؛ طوری که رودها توانایی بهبود به کمک رعایت رژیم بدون گلوتن رو از دست میدن. در این موارد داروهایی مثل کورتیکواستروئید و داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی تجویز می شه.

مریضی سلیاک چه اثراتی بر کودکان داره؟

سلیاک در رشد قد کودکان اثر منفی می ذاره و باعث می شه در بزرگسالی کوتاه قد بشن. اگه رژیم غذایی درستی داشته باشن، این مشکل مرتفع میشه و رشد کودکان هیچ گونه خللی نداره. آسیبای روده هم در طول چند هفته پس از حذف گلوتن از رژیم غذایی متوقف می شه. کم کم علائم و نشونه های سلیاک در کودک از بین میره، اما ممکنه نشونه ها و علائم در آینده دوباره ظهور کنن.

دلایل بروز مریضی سلیاک چیه؟

مریضی سلیاک یه جور مشکل خودایمنیه. وقتی شخصی با این مشکل گلوتن مصرف می کنه، سلولا و سیستم ایمنی اون فعال می شه و به روده ی کوچیک حمله و اونو تخریب می کنه. ، سیستم ایمنی به اشتباه به پُرزهای روده کوچیک حمله می کنه. پس پرزها ملتهب و فشرده می شن و از بین خواهند رفت. پس روده ی کوچیک دیگر قادر به جذب مواد مغذی به طور مؤثر نمیشه و مشکلات جانبی و مشکلاتی در پیش هستش.

افرادی که بیشتر در خطر دچار شدن به مریضی سلیاک هستن:

  • کسائی که مریضی خودایمنی دیگری دارن مثل دیابت نوع اول، روماتیسم مفصلی یا مریضیای خودایمنی که تیروئید و کبد رو تحت اثر قرار میدن؛
  • مشکلات ژنتیکی مثل سندروم داون یا سندروم تِرنِر؛
  • سابقه وجود این مشکل واسه یکی از اعضای خونواده که احتمال دچار شدن واسه بقیه رو ۱۰ درصد افزایش می ده.
  • خونواده