سل مریضی ای عفونیه که معمولا روی ریها اثر می ذاره. این مریضی درمقایسه با بقیه مریضیای عفونی، دومین مریضی مرگ بار در سراسر جهانه. فقط در سال ۲۰۱۵، حدود ۱٫۸ میلیون نفر از مردم جهان به دلیلِ دچار شدن به مریضی سل جون باختن و ۱۰٫۴ میلیون نفر هم بهش گرفتار شدن. با توجه به اهمیت این مریضی، در این مطلب تصمیم گرفتیم علائم، روشای پیشگیری و درمون مریضی سل رو بررسی کنیم. همراه ما باشین.

 

در قرن هجدهم و نوزدهم، یک اپیدمی سل در سراسر اروپا و آمریکای شمالی گسترش پیدا. در اون زمان هنوز کخ ریشه ی میکروبی سل رو کشف نکرده بود. به دنبال کشف کخ، تولید واکسنا و درمون داروییِ سل، کم کم محققان به این نتیجه رسیدن که این مریضی ریشه کن شده. سازمان ملل متحد پیش بینی کرد که میشه تا سال ۲۰۲۵ این مریضی رو در سراسر جهان ازبین برد. بااین حال، در وسطای ده ۱۹۸۰ تعداد بیشتری از مردم در سراسر جهان به مریضی سل گرفتار شدن تا جایی که در سال ۱۹۹۳ سازمان بهداشت جهانی اعلام کرد، سل در مرحله فوریت جهانی قرار گرفته. این اولین بار بود که این سازمان مریضی ای رو با این عنوان برچسب گذاری می کرد.

حقایقی درباره سل

  • سازمان بهداشت جهانی محاسبه می کنه که سالیانه ۹ میلیون نفر به مریضی سل گرفتار می شن و البته حدود ۳ میلیون نفر از این افراد اصلا در سامانهای بهداشتی ثبت نشده ان.
  • سل یکی از سه دلیل مرگ ومیر زنان در رده سنی ۱۵ تا ۴۴ ساله.
  • علائم سل که شامل سرفه، تب، تعریق شبونه، کاهش وزن و نظایر اون هستن، ممکنه تا ماه ها کم باشن. هر فرد مریض در تماسِ نزدیک با بقیه می تونه ۱۰ تا ۱۵ نفر در یک سال رو آلوده کنه.
  • سل یک پاتوژن هوابرده؛ یعنی باکتریایی که عامل این مریضی هستن می تونن ازطریق هوا از یک فرد به دیگری منتقل شن.

شکلای مختلف سل

دو نوع عفونت مریضی سل هست: مخفی و فعال.

  1. سل مخفی: در این حالت باکتری در بدن به شکل غیرفعال باقی می مونه. این نوع سل هیچ نشونه ای نداره و مسری هم نیس، اما ممکنه به نوع فعال تبدیل شه.
  2. سل فعال: در این حالت باکتری فعاله و نشونه های سل در مریض مشاهده می شه. این نوع سل به بقیه انتقال می کنه.

به نظر می رسه حدود یک سوم از جمعیت جهان گرفتار به سل مخفی باشن. ۱۰ درصد از موارد سل مخفی به نوع فعال اون تبدیل می شن. اما خطر دچار شدن بهش در افرادی که دارای سیستم ایمنی ضعیف هستن (مثل بیماران گرفتار به ایدز یا افراد دارای سوتغذیه یا افراد سیگاری) بیشتره.

مریضی سل حدومرز خاصی نمی شناسه و هرکی در هر رده سنی و در هر نقطه ای از جهان که باشه ممکنه به این مریضی گرفتار شه. بااین حال، جوونا و مردمی که در کشورهای درحال پیشرفت زندگی می کنن، بیشتر از بقیه درمعرض خطر دچار شدن به سل هستن. در سال ۲۰۱۲، ۸۰% از موارد دچار شدن به سل فقط از ۲۲ کشور در جهان گزارش شده.

تشخیص مریضی سل

دکتر واسه تشخیص مریضی سل با استروسکوپ به صدای ریها گوش می ده و گره های لنفاوی رو معاینه می کنه تا ببینه متورم شدن یا نه. از مریض درباره علائم مریضی، سابقه پزشکی و عوامل خطرآفرین دچار شدن به سل سؤال می کنن.

عادی ترین آزمون تشخیص مریضی سل آزمایشی پوستیه که در اون مقدار بسیار کمی از توبرکولین PPD (عصاره باکتری سل) رو به قسمت داخلی بازو تزریق می کنن.

دکتر پس از ۲ تا ۳ روز ناحیه تزریق رو بررسی می کنه. اگه در این ناحیه برآمدگی قرمز و سفت به اندازه مشخصی وجود داشته باشه، احتمال دچار شدن به مریضی سل هست.

متأسفانه آزمون پوستی سل ۱۰۰% دقیق نیس و ممکنه جواب مثبت یا منفی رو به اشتباه نشون بده.

مطلب مشابه :  بررسی نظریه فیلم کلاسیک

بااین حال، واسه تشخیص سل آزمونای دیگری هم هست که از اون جمله میشه به آزمایش خون، رادیوگرافی از قفسه ی سینه و آزمایش خلط اشاره کرد. این آزمایشا واسه تشخیص وجود باکتری سل به کار می رن و هم زمان میشه تست پوست رو هم انجام داد.

تشخیص سل مقاوم (MDR) از سل معمولی دشوارتره. تشخیص سل در کودکان سخت تر از بزرگ هرساله.

درمون سل؛ مریضی سل درمون داره؟

در خیلی از موارد دچار شدن به سل، میشه این مریضی رو با داروی مناسب و روش درست استفاده از اون درمون کرد. تشخیص دقیق نوع آنتی بیوتیک و طول درمون با اون به سن مریض، سلامت عمومی، مقاومت احتمالی فرد نسبت به دارو، نوع سل (فعال یا مخفی) و محل عفونت (ریها، مغز، کلیه) بستگی داره.

افراد گرفتار به سل مخفی ممکنه فقط به یک نوع آنتی بیوتیک سل نیاز داشته باشن؛ درحالی که افراد گرفتار به نوع فعال اون (به ویژه نوع مقاوم سل) معمولا به چند نوع دارو نیاز دارن.

بیماران گرفتار به سل معمولا یه مدت طولانی باید از آنتی بیوتیکا استفاده کنن. طول درمون استاندارد واسه یک دوره مصرف آنتی بیوتیک حدود ۶ ماه.

داروهایی که واسه درمون سل به کار می رن ممکنه به کبد آسیب برسانند. با اینکه مشکلات جانبی این داروها نادره، اما درصورتی که رخ بدن، نباید اونا رو ندیده گرفت. مشکلات جانبی احتمالی داروهای سل که حتما باید اونا رو به دکتر تون آگاهی بدین، شامل موارد زیر هستن:

  • تیرگی ادرار
  • تب
  • زردی (یرقان)
  • بی اشتهایی
  • حالت تهوع و استفراغ

کامل کردن دوره درمون از اهمیت زیادی برخورداره. حتی اگه علائم بالینی سل ازبین رفته باشن، بازم باید درمون رو ادامه بدین. هر باکتری که در طول دوره درمون سالم بمونه، در برابر داروهای تجویزشده مقاوم می شه و در آینده به سل مقاوم منجر میشه.

پزشکان معمولا واسه اطمینان از درمون سل، روش درمون با نظارت مستقیم (DOT) رو پیشنهاد می کنن. در این روش، مراقبان بهداشتی به طور منظم بر مریض نظارت می کنن تا دوره درمون کامل شه.

علل مریضی سل؛ مریضی سل واگیرداره؟

دلیل اصلی سل، باکتری مایکوباکتریوم توبرکلوزیسه. فرد گرفتار به سل با سرفه کردن، عطسه زدن، آب دهن انداختن و حتی خندیدن و صحبت کردن می تونه این باکتری رو در هوا منتشر کنه.

درسته که سل مریضی ای واگیرداره، اما این طور نیس که به آسونی به هر کسی منتقل شه. معمولا افرادی که با فرد مریض زندگی می کنن یا با اون در یک محیط کار می کنن، بسیار بیشتر از بقیه درمعرض خطر قرار دارن. خیلی از بیمارانی که کمه کم دو هفته تحت درمون مناسب قرار می گیرن، دیگر ناقل مریضی نیستن.

از همون اول شروع مصرف آنتی بیوتیکا بعضی از عضلات نسبت به داروها مقاومت نشون میدن. مریضی سل مقاوم که در اون بدن مریض در برابر چند دارو مقاومت می کنه، هنگامی رخ می ده که یک آنتی بیوتیک قادر به کشتن همه باکتریا نباشه و باکتریای باقی مونده هم زمان در برابر آنتی بیوتیک و داروهای دیگر مقاومت نشون بدن.

سل مقاوم فقط با استفاده از نوع خاصی از داروهای ضد سل درمون پذیره که بیشتر به آسونی دردسترس نیستن. در سال ۲۰۱۲، حدود ۴۵۰,۰۰۰ نفر به سل مقاوم گرفتار شدن.

پیشگیری از مریضی سل

فقط چند روش واسه جلوگیری از پخش سل فعال هست. واسه پیشگیری از دچار شدن به سل یا به کمه کم رساندن خطر دچار شدن به این مریضی بهتره افراد گرفتار در محل کار یا مدرسه حضور پیدا نکنن و افراد سالم از خوابیدن در اتاق مشترک با فرد مریض پرهیز کنن. یکی از روشای مناسب استفاده از ماسک واسه پوشاندن کامل دهانه. واسه جلوگیری از گسترش باکتری استفاده از سیستم تهویه ی مناسب بسیار مؤثره.

واکسن سل

در بعضی کشورها، تزریق ب.ث.ژ به کودکان از ابتلای اونا به سل کمک می کنه. این واکسن در آمریکا واسه مصرف عمومی پیشنهاد نمی شه؛ چراکه در بزرگ سالان تأثیری نداره و حتی می تونه بر نتایج آزمایش پوستی اثر بزاره.

مطلب مشابه :  تقسیم بندی دیگری از افسردگی و اثرا آن بر زندگی

مهم ترین کاری که واسه درمون سل باید انجام بدین، کامل کردن دوره درمانه. باکتری سل مقاوم، مرگ بارتر از باکتری سل معمولیه. بعضی از موارد سل مقاوم، به دوره های شیمی درمانی هم نیاز دارن که هم گران تموم می شه و هم ممکنه بیماران نسبت به داروها واکنشای منفی شدید نشون بدن.

عوامل خطرآفرین

افرادی که سیستم ایمنی بدن شون ضعیفه، بیشتر از بقیه درمعرض خطر سل فعال قرار دارن. مثلا، مریضی ایدز سیستم ایمنی بدن رو تضعیف می کنه؛ پس بدن توانایی کنترل باکتریای سل رو نداره. افرادی که هم به ایدز و هم به سل گرفتار هستن، ۲۰ تا ۳۰ درصد بیشتر از افرادی که ایدز ندارن، درمعرض خطر دچار شدن به سل فعال قرار دارن.

مصرف تنباکو هم خطر دچار شدن به سل رو افزایش می ده. حدود ۸ درصد از موارد سل در جهان با مصرف دخانیات رابطه داره.

افراد گرفتار به مریضیای زیر بیشتر از بقیه درمعرض خطر دچار شدن به سل هستن:

  • دیابت
  • بعضی از شکلای مختلف سرطان
  • سوءتغذیه
  • مریضیای کلیوی

افراد تحت درمون سرطان، افراد بسیار جوون یا بسیار پیر (به دلیل ضعیف تر بودن سیستم ایمنی) و معتادان به مواد مخدر هم درمعرض خطر دچار شدن به سل قرار دارن.

یکی دیگر از عوامل خطرآفرین، مسافرت به کشورهاییه که سل در اونجا بسیار شایعه.

کشورهایی که بیشترین آمار بیماران گرفتار به سل رو دارن:

  • آفریقا، به ویژه آفریقای غربی و کشورهای جنوب صحرای آفریقا؛
  • افغانستان؛
  • جنوب شرقی آسیا شامل پاکستان، هندوستان، بنگلادش و اندونزی؛
  • چین؛
  • روسیه؛
  • آمریکای شمالی؛
  • کشورهای غرب اقیانوس آروم ازجمله فیلیپین، کامبوج و ویتنام.

مشکلات مریضی سل

اگه مریضی سل درمون نشه، می تونه مرگ بار باشه. با اینکه این مریضی بیشتر روی ریها اثر می ذاره، اما می تونه ازطریق پخش در جریان خون به مشکلات خطرناک دیگری هم منجر شه. ازجمله ی این مشکلات میشه به موارد زیر اشاره کرد:

  • مننژیت یا تورم غشای پوشش دهنده ی مغز؛
  • درد در ستون فقرات؛
  • آسیب به مفاصل؛
  • آسیب به کبد یا کلیه ها؛
  • مشکلات قلبی که بسیار نادره.

خوشبختانه با درمون مناسب میشه تعداد خیلی از بیماران گرفتار به سل رو درمون کرد. موارد سل در آمریکا از سال ۱۹۹۳ تا الان بسیار کم شده، اما هنوزم نگرانیایی درباره اون هست. چون اگه درمون مناسب و به موقع صورت نگیرد، بیشتر از دوسوم بیماران حتما جون خود رو ازدست میدن.

علائم سل

سل مخفی هیچ گونه علائمی نداره، اما علائم سل فعال به توضیح زیره:

  • سرفه، بعضی وقتا همراه با مخاط یا خون؛
  • تب و لرز؛
  • خستگی؛
  • کاهش وزن؛
  • ازدست دادن اشتها؛
  • تعریق شبونه.

سل معمولا بر ریها اثر می ذاره اما می تونه بخشای دیگری از بدن رو هم درگیر کنه. علائم سل با توجه به ناحیه درگیرشده متفاوته. اگه سل درمون نشه، جریان خون مریضی رو به بقیه قسمتای بدن انتقال میده:

  • عفونت سل می تونه استخوانا رو درگیر کنه که به درد در ستون فقرات و تخریب مفاصل میرسه.
  • اگه عفونت سل به کبد و کلیه ها آسیب برسونه، در کارکرد سم زدایی اونا مشکل ایجاد می کنه که پس ی اون، خون در ادرار مشاهده می شه.
  • اگه سل قلب رو درگیر کنه، توانایی قلب واسه پمپاژ خون کاهش پیدا میکنه و باعث مریضی مرگ باری به نام تامپوناد قلبی می شه. در این مریضی مایع در پریکارد قلب جمع می شه و به دلیل کاهش توانایی خون رسانی خون به همه قسمتای قلب نمی رسه.