ر تغییر می کند. به طوری که بررسی این شاخص ها نشان می دهد، فصل غالب بارش تقریباً در تمامی ایستگاه ها فصل بهار می باشد.
با توجه به مطالعات انجام یافته در داخل و خارج از کشور بر روی مولفه بارش و دما با روش های متفاوت و نتایج حاصله، اکثراً نوسانات زمانی و مکانی را مورد اشاره قرار داده اند و تغییرات اقلیمی در تمام نقاط جهان یکی از مباحث مهم و بحث برانگیز می باشد که مستقیماً بر تمام شئونات زندگی بشر تاثیرگذار است. به همین منظور در پروزه حاضر با رویکرد آماری روند تغییرات بارش در دره سفید رود مورد تجزیه و تحلیل قرار خواهد گرفت.

فصل دوم
مبانی نظری تحقیق

2-1- فرآیند بارش
از لحاظ تعریف، بارش (Precipitation)، هر گونه رطوبت متراکمی است که به سطح زمین فرو می‎ریزد. بنابراین، فرآیند تراکم باید قبل از بارندگی صورت گیرد. معمولاً بارندگی، از انواع ابرها می بارد. اما ممکن است تمام ابرها ایجاد بارندگی نکنند. فقط وقتی قطرات آب، تکه های یخ و یا بلورهای آن آنقدر بزرگ می شوند که بر نیروهای شناوری و بالا دهنده ی قطرات آب در هوا فایق آینده بارندگی انجام می‎شود.
وقتی مقایسه ای بین اندازه ذرات ابری که باران ازآن می بارد یا ابری که ایجاد باران نمی کند به عمل می آید، متوجه می شویم فرآیند و یا فرآیندهایی وجود دارند که هنوز شناخته نشده اند. برای مثال، متوسط اندازه یک ذره ابر، که تخمین زده می شود در مدت 100 ثانیه متراکم شده باشد، 04/0 میلی متر است و حداکثر اندازه یک ذره متراکم 2/0 میلی متر است. به هر حال، قطرات باران معمولی از 5/0 تا 4 میلی متر تغییر می کنند.
مساله مهم در فیزیک بارندگی این است که چرا بعضی از ابرها قطراتی به اندازه قطره باران درست می‎کنند و دیگر ابرها چنین کاری را ننمی کنند. اگرچه تراکم مستقیم سبب ایجاد قطرات بزرگ نمی شود، اما برخورد و همامیزی قطرات با یکدیگر قطرات بزرگی ر ابوجود می آورد. برخورد مکرر، قطراتی با اندازه باران ر اتشکیل می دهد. کارآرایی همامیزی در شکل 2-1 که سرعت رشد قطرات آب ر ادر حالت تراکم و همامیزی نشان می دهد مشخص شده است. پس از این که اندازه قطرات به 04/0 میلی متر رسید، رشد آنها بیشتر به علت همامیزی است تا تراکم. هنوز این سوال وجود دارد که چرا همامیزی در بعضی از ابرها اتفاق می افتد و در بعضی دیگر نه.. کمتر از یک حد آستانه (حدود 04/0 میلی متر) قطرات آن قدر کوچک هستند که بطور مداوم با یکدیگر ادغام نمی شوند. اما چرا بعضی از ابرها به این اندازه می رسند و بعضی دیگر نمی‎رسند؟ جواب این سوال در طبیعت و اندازه هسته های تراکم اولیه نهفته است. در مناطق حاره، که بیشتر سطوح آنها اقیانوس است، ذرات درشت نمک در هوا وجود دارد و قطرات باران در اطراف آنها تشکیل می گردد. این قطرات سپس با همامیزی درشت تر می شوند.
در عرض های جغرافیایی میانه و زیاد، ابرها ان قدر مرتفع هستند که درجه حرارت آنها در زیر نقطه انجماد است. در چنین ابرهایی قطرات کوچک آب و بلورهای یخ به صوزت توام وجود دارند (شکل 2-2). در این وضعیت چون فشار بخار آب بیشتر از فشار بخار یخ در همان درجه حرارت است لذا چنین به نظر می‎رسد که هوا از نظر قطرات آب در حالت اشباع، و از نظر بلورهای یخ در حالت فوق اشباع است. با توجه به این که بخار آب بتدریج در اطراف ذرات یخ انباشته می شود کم کم هوا از حالت اشباع خارج شده و قطرات کوچک آب شروع به تبخیر می‎کنند. این عمل آن قدر ادامه پیدا می کند تا تمام قطرات کوچک آب تیخیر شوند و یا آن که بلورهای یخ به قدری بزرگ شوند که از ابر خارج و به پایین سقوط نمایند. در طی سقوط، گرم و ذوب می شوند و به عنوان قطرات باران در می آیند که با همامیزی، درشت و درشت تر می شوند. این پدیده، که معمولاً در ابرهایی که دماهای آنها 10- تا 30- درجه سانتی گراد است به خوبی عمل می‎کند به نام پدیده برژرون (Bergeron) نام گذاری شده است ( برژرون دانشمند هواشناسی نروژی است که برای اولین بار این پدیده را توصیف نمود).

2-2- تحریک مصنوعی برای ایجاد بارش
کمبود آب برای مصارف مختلف، بشر را بر آن داشته است تا در مورد بارش مصنوعی دست به مطالعه و آزمایش بزند. این کار در دو سه دهه قبل شدت ادامه داشت، اما به علت عدم موفقیت، در حال حاضر چندان مورد توجه نمی باشد. در هر حال راه حل هایی که در این مورد به کار گرفته می شود به شرح زیر است:
-استفاده از یخ خشک
– استفاده از بلورهای یدور نقره
– ارزیابی بارور کردن ابرها
– انواع مختلف بارش
– باران
– برف
– برفابه
– تگرگ
– یخ پوشه مات

مطلب مشابه :  مقاله درموردlearning، language، autonomy، teachers'

فصل سوم
ویژگیهای جغرافیایی

3-1- موقعیت
محدوده مورد مطالعه که در مختصات جغرافیایی ً26 َ14 ?50 تاً30 َ11 ?49 طول شرقی و َ28 ?37تا َ40 ?36 عرض شمالی قرارگرفته، از نظر سیاسی شهرستان های رشت، آستانه اشرفیه، لاهیجان، سیاهکل، شفت، فومن و رودبار را در بر می گیرد. مساحت این محدوده 860/3592 کیلومتر مربع بوده و شهرهای مهمی همچون رودبار، رستم آباد، رشت، شفت، سیاهکل، لاهیجان، آستانه اشرفیه، خشکبیجار، سنگر، خمام، لشت‎نشاء و منجیل در آن قرار دارد نقشه شماره 1 موقعیت منطقه مورد مطالعه را نشان می دهد.

نقشه 3-1 موقعیت
منطقه مورد مطالعه

نقشه 3-2 شهرستان رودبار به تفکیک دهستان و بخش ها
3-2- توپوگرافی
محدوده مورد مطالعه را از نظر توپوگرافی می توان به واحدهای زیر تقسیم نمود قسمت ساحلی، قسمت جلگه ای و قسمت کوهپایه ای – قسمت کوهستانی نسبتاً مرتفع – قست کوهستانی بسیار مرتفع
قسمت ساحلی:
این قسمت که از ساحل دریای خزر در محدوده ی مورد نظر و تا ارتفاع صفر متد را در بر می گیرد از نظر جمعیتی بدلیل وجود شهرهای بزرگی مانند آستانه، لاهیجان، رشت و غیره بسیار پر جمعیت بوده و عموماً اراضی کشاورزی سایر موارد را در بر می گیرد در این قسمت پوشش گیاهی بصورت پراکنده بوده و در برخی مناطق بصورت مصنوعی می باشد این قسمت جلگه ای و کوهپایه ای منطقه شیب خاصی ندارد و کمتر از یک درصد و مساحت آن 62/1140 km2 می باشد.
این قسمت از اراضی که از ارتفاع صفر تا 100 متر را در بر می گیرد مناطقه جلگه ای محدوده مورد مطالعه بوده و از نظر جمعیتی کمتر از قسمت ساحلی بوده و عمدتاً در این قسمت زمین های کشاورزی و باغات مشاهده می شود در برخی موارد پوشش گیاهی جنگلی بصورت پراکنده وجود دارد مساحت این قسمت 1100 km2 می باشد شیب این مناطق کم می باشد.
قسمت کوهستانی مرتفع
این قسمت از محدوده مورد نظر از ارتفاع 100 شروع و تا 500 متر را در بر می گیرد شیب دامنه ها در این مناطق زیاد بوده و عمدتاً بدلیل کوهستانی بودن دارای جمعیت کم می باشد ساخت و سازهای انسانی در آن محدوده بوده و عمدتاً جنگلی می باشد مساحت محدوده مورد نظر 615 km2 می باشد. در برخی موارد اراضی کشاورزی بصورت دیم وجود دارد و عمدتاً مرکبات دیده می شود.
قسمت کوهستانی بسیار مرتفع:
این قسمت از محدوده مورد مطالعه از ارتفاع 500 متر شروع و تا ارتفاع 3000 متر را در بر می گیرد شیب این مناطق بسیار زیاد بوده و عمدتاً بدلیل کوهستانی بودن دارای پوشش جنگلی انبوه و در این مناطق ساخت و سازهای انسانی بصورت بسیار کم و پراکنده وجود دارد، در برخی از این مناطق کشاورزی بصورت خیلی کوچک و دیم انجام می شود مساحت این محدوده 24/737 کیلومتر مربع می باشد جدول شماره طبقات ارتفاعی محدوده مورد نظر را نشان می دهد.

جدول 3-1- طبقاتی ارتفاعی محدوده ی مورد نظر
طبقات ارتفاع
ارتفاع متر
مساحت km2
درصد مساحت
قسمت ساحلی
کمتر از صفر
62/1140
75/31
قسمت جلگه ای و کوهپایه ای
100-0
1100
62/30
قسمت کوهستانی نسبتاً مرتفع
500-100
615
52/20
قسمت کوهستانی بسیار مرتفع
3000-500
24/

با توجه به جدول فوق 75/31 درصد مساحت محدوده ی مورد مطالعه در قسمت ساحلی 62/30 درصد در قسمت جلگه ای و کوهپایه ای و 12/17 درصد در قسمت کوهستانی نسبتاً مرتفع و 52/20 درصد در قسمت کوهستانی بسیار مرتفع می باشد نمودار شماره مساحت طبقات ارتفاعی محدوده مورد مطالعه را نشان می دهد.

نقشه 3-3 نقشه توپوگرافی

دلتای سفیدرود
دلتای سفیدرود بزرگترین دلتای ایرانی دریای خزر می باشد که بر سطح رسوبهای دریایی خزر گسترده شده است. وسعت آن تقریباً 1700 کیلومتر مربع است. قسمت اعظم آبرفتهای این دلتا مربوط به دوران چهارم جدید (هولوسن) می باشد. نحوه گسترش آبرفتهای آن نقش تعیین کننده ای در پیدایش جلگه گیلان دارد. از رسوبهای ساحلی، دلتایی و رودخانه ای تشکیل شده و قدیمی ترین رسوب های آن احتمالاً مربوط به اواخر دوران چهارم قدیم است. به تدریج با پسروی دریا بر وسعت این دلتا افزوده شده است. همانند سایر دلتاها به کرات مسیر جریان آب در اثنای طغیان های دوره ای تغییر می نموده و آثار این تغییرات هنوز بر سطح دلتا به صورت شیارهای متعدد قابل شناسایی است. با مطالعه عکس های هوایی سال 1955 و نقشه زمین شناسی 250. 000 :1 قزوین – رشت، در می یابیم که سفیدرود در زمان های نه چندان دور شش بار تغییر مسیر داده که حاصل این جابجایی پهنای قابل توجه دلتا از تالاب انزلی تا شمال چمخاله می باشد.
با توجه به اهمیت و نسبت آثار بازمانده رسوبی از این تغییرات، احتمالاً قدیمی ترین مسیر جریان سفیدرود، بعد از خروج از کوهستان، مستقیماً به سمت خشکبیجار هدایت می شده و به دریا ریخته است. در چهار کیلومتری شمال خشکبیجار، دو قطعه پادگانه مجاور آبرفتی می تواند شاهدی از این مسیر اولیه باشد. هنوز در شمال و جنوب خشکبیجار آثار مسیلهای قدیمی به جای مانده اند.
مسیر دوم سفیدرود احتمالاً به سمت تالاب انزلی و یا مشرق آن بوده است. آثار رسوب رودخانه ای بازمانده از این جریان، بیش از مسیر اولیه می باشد. قطعاتی از رسوب های قدیمی بین خمام و رشت می تواند به عنوان شواهدی از آن مورد توجه باشد. اصولاً در تمام موارد، سطح رسوب های باقیمانده رودخانه ای مرتفع تر از سطح دلتای کنونی می باشد.
در مرحله سوم، سفیدرود از کوچصفهان به سمت دلتای جدید کنونی جریان داشته است. دو نوار آبرفتی نامنظم و برجسته و نسبتاً موازی در جهت شمال شرقی و در طول بیش از 10 کیلومتر آثار پادگانه های سفیدرود در این مرحله می باشند که جاده کنونی کوچصفهان- عبدالله آباد، در طول چندین کیلومتر از داخل آن می گذرد.
در مرحله چهارم، مسیر اصلی سفیدرود، در جنوب کوچصفهان به سمت مشرق منحرف شده و مسیرهای قبلی به صورت متروک در آمده اند. قبل از رسیدن به حوضه سیاهکل مجدداً به سمت شمال شرق منحرف می شده و با عبور از مجاورت لسکوکلایه به دریا می پیوسته است. به دلیل جوان بودن این تغییر مسیر، گسترش رسوب های آبرفتی در امتداد آن از مراحل قبلی بیشتر است.
در پنجم
ین مرحله، جریان شرقی سفیدرود، مستقیماً از شمال لاهیجان گذشته و در شمال لنگرود با انحراف به سمت شمال به سمت دریا هدایت می شده است. پیشرفتگی جلگه گیلان در مشرق دستک حاصل ته نشست رسوب های رودخانه ای در همین زمان می باشد. احتمالاً این پیشرفتگی در گذشته بیش از زمان کنونی بوده است. زیرا پس از اینکه سفیدرود مجدداً مسیر خود را تغییر داده. میزان پسروی دلتا بر اثر فرسایش امواج در ناحیه دستک طی 30 سال گذشته، حدود 200 متر برآورده شده است.
دستک در 15 کیلومتری غرب “کیاشهر” قرار دارد. در طول 6 کیلومتر از اراضی ساحلی دریا در این ناحیه از دیرباز دریای خزر به طور مستمر در حال پیشروی است. هر سال چندمین ده هکتار اراضی مزروعی و مسکونی این ناحیه طعمه دریا می شود. اندازه گیری های دقیقی از میزان پیشرفت دریا در دست نیست ولی بنابه‎اظهار معمرین محلی طی 20 سال، 3 مسجد با پیشروی دریا از بین رفته است. میزان پیشروی دریا که در سال 1361 وسیله شرکت سهامی آب منطقه ای گیلان کنترل شد 35 متر بوده است. (اصلاح عربانی، 1380، ص 95)

مطلب مشابه :  پایان نامه درموردآموزش مهارت، سلامت روان، گروه کنترل، دانش آموزان دختر

نقشه 3-4 دلتای سفیدرود

3-3- اقلیم منطقه
دما (درجه حرارت):
دما کمیتی است که سردی و گرمی نسبی یک جسم را بیان می نماید. دما در بررسی های اقلیم زراعی و کشاورزی از عناصر بسیار مهم محسوب می گردد تا جایی که می توان گفت پراکنش گونه های گیاهی و حتی حیوانی برروی کره زمین با توجه به دو عامل حرارت و میزان آب قابل دسترس صورت پذیرفته است.
عوامل حرارتی تابع عرض جغرافیایی، ارتفاع از سطح دریا، توزیع خشکی و دریا، ناهمواری زمین، جریان اقیانوسی و شیوه حرکتی سیستم ها و توده های هوا می باشند. انرژی خورشید در سیستم زیستی- اتمسفر باعث پیدایش پدیده دما می گردد که در دوره زمانی کوتاه تغییرات شبانه روزی دما را باعث می شود و در یک مقیاس آماری بلند به تغییرات اقلیمی می انجامد.
در مطالعات حاضر از اطلاعات ایستگاههای سینوپتیک، کلیماتولوژی و تبخیر سنجی در بررسی رژیم حرارتی استان استفاده بعمل آمده است .
جدول (3-2) درجه حرارت متوسط ماهانه برخی از ایستگاههای موجود در منطقه را نشان می دهد.

جدول 3-2 متوسط درجه حرارت ماهانه ایستگاه هواشناسی برحسب سانتیگراد
ماه
نام ایستگاه
مهر
آبان
آذر
دی
بهمن
اسفند
فروردین
اردیبهشت
خرداد
تیر
مرداد
شهریور
سالانه
رشت
9/18
4/14
2/10
3/7
9/6
1/9
9/13
8/18
1/23
5/25
7/25
8/23
5/16
منجیل
5/17
3/11
2/7
4/7
1/7
5/10
4/16
3/21
9/23
5/26
6/26
9/23
6/16
قلعه رودخان
2/17
1/13
3/9
6/6
6
8/7
8/12
5/17
2/21
7/23
8/23
4/21
0/15
فخر آباد
1/18
9/13
8/9
2/7
7/6
3/8
8/12
6/17
1/22
6/24
8/24
5/22
4/15
آستانه